Ölüme davetle başlayan kaç roman okudunuz? Kendi ölümünü bilen bir karakter tanıdınız mı? Kentlerden, coğrafyalardan, rüyalardan ve ölümlerden geçen bir yolculuğa çıktınız mı hiç?
Kemal Varol’un Ucunda Ölüm Var’ı, bizi ölüm, yolculuk, arayış ve içinde umutsuzluk barındıran bir umutla dönüp dolaştırıyor. Dolaştıkça bizi daha da sarmalayan karamsarlık ve yok oluşlar en sonunda ölümlere bağlanıyor; farklı renklerin, farklı duyguların ve farklı inanışların… Her yolculuk, bizi bir sonraki ölüme götürürken yazar bizi adeta Ahmet Hamdi Tanpınar’ın peşine takıyor ve her gidilen kentin panoramasını sunuyor. Kentin yok olan sokakları, yitip giden değerleri, insanları, mekânları…
Roman, bir ağıt aynı zamanda, Ağıtçı Kadın’ın yaktığı ağıtların ördüğü, kurguladığı ve dile döktüğü. Kurmaca metinlerin bazen kurmaca olmaktan çıkar. Hayatımızın merkezine konumlanan o keskin etkisini roman okurken daha iyi fark edebiliriz. Arka planda geleneklerin, eğilimlerin ve toplumsal oluşumların da aktığını ve bu akışın romanın kimliği oluşturmada başat bir görev üstlendiğini görebiliriz. Birbirine eklemlenen hikâyelerde ana karakter Ağıtçı Kadın’ı peşinden sürükleyen şey uzaktan gelen seslerdir. Ölümlerin ve ölümlülerin çağırdığı sesler, rüyalar… Bu çağırış salt ağıt yakmak için değil, onun yaşamı boyunca ağıtlar yakmasına neden olan umut ve bekleyiştir de. Romanın her bölümünde bizi farklı bir ölü bekler, hikâyesiyle, yaşamda yer edinişiyle ve ölümüyle bıraktığı boşluğa bakarız.
Ucunda Ölüm Var’ı salt bir kurmaca metin olarak ele alıp bağlamdan uzaklaştırmak romanın dayandığı toplumsal, kültürel ve düşünsel alanların görmezden gelinmesine neden olabilir. Ağıtçı Kadın, coğrafyamızda varlığı bilinen bir gerçekliktir. Romanın bu ana eksen üzerinden ilerlemesi bir yandan bu kültürün varlığının bir kez daha belirginleşmesini, hatırlanmasını ve öte yandan da acılar yumağı olan yakın çevremizin bu yönünün yazınsal alana taşınmasını sağlıyor. Her yeni ölüm ile yeni bir bakış açısı edinen okur, ölümün ve ölümlerin arkasındaki gerçekliği, toplumsal dokuyu ve bireysel saplamaları rahatlıkla okuyabiliyor. Gidilen her şehir, olay anında yaşananlar, kentin yitirdikleri ve geleceğine dair algılayış, roman boyunca eyleme dayalı bir olay örgüsünün oluşmasına katkı sağlıyor. Ağıtın dönüştüğü bir dil ve anlatıma yaslanan metinde üçüncü tekil kişi anlatıcının kullanılması, yazarın olay akışına hâkimiyetini gözlemci bir bakış açısıyla güçlendiriyor.
Ölümle ilintili bir romanın karamsarlık barındırması kaçınılmaz bir durumdur. Ucunda Ölüm Var’da bu durumu geliştiren betimlemeler dil, kurgu ve düşsel alanı arasındaki bağları daha da güçlendiriyor. Kemal Varol, okura ölümü her hücresine kadar hissettirmeyi başarıyor. Yer yer değindiği politik olaylar ve bunlarla ilintili toplumsal oluşumların yanı sıra sıradan insanların ölümlerine tanıklık, tren istasyonları, otogarlar ve mekânlar hep ayrılık ve acı yumağı şeklinde işlenmiş. Son satırlara kadar devam eden bu yaklaşım, romanda ölüm duygusunun tam olarak yerleşmesine, okurun huzursuz olmasına ve kederlenmesine zemin hazırlıyor. Kelime ve cümlelerin halk diline yakınlığı da düşünüldüğünde Varol’un Ucunda Ölüm Var’ı kurguyla gerçeğin skalasında sıkı bir bağ kurarak okura estetik haz veriyor. Bu durum her ne kadar acı ve ölümün tadı olsa da.
