Adaptasyonlar Medusa’nın canavardan ibaret olduğu fikrini pekiştirdi. Son yıllardaysa Medusa halkın kötü gözle baktığı kadınların sembolü haline geldi.
Mayıs 2022’de sağcı bir Amerikan gazetesi Depp-Heard davasıyla ilgili “Antik Arketipler, Amber Heard ve Her İkisinden de Nasıl Kaçmalı?” başlığı altında Caravaggio’nun Medusa resmini kullandığı bir haber yayımladı, haberin ilk cümlesi şöyleydi: “Bakma ona Johnny! Seni taşa çevirecek!”
Kadının bakışından duyulan korkunun Medusa’dan daha güçlü bir sembolü yok: İnsanı bir bakışıyla mahvedebilir. Titanların Savaşı (1981) filmi bunu çok güzel ele almış. Yakışıklı genç kahraman Perseus rolündeki Harry Hamlin bir gorgonun başını bulmak üzere göreve gönderilir. Medusa’yı karanlık bir mağaraya kadar takip eder ve Medusa’nın da onu avlamaya çalıştığını anlar. Perseus kalkanındaki yansımasına bakarak ona yaklaşmak zorunda kalır. Medusa ölse bile tehlikelisini korur, dökülen kanı son derece yakıcıdır. Bunun gibi filmler ve başka türlerdeki adaptasyonlar Medusa’nın canavardan ibaret olduğu fikrini pekiştirdi. Son yıllardaysa Medusa halkın kötü gözle baktığı kadınların sembolü haline geldi.
Benvenuto Cellini’nin Perseus’u elinde Medusa’nın başıyla tasvir eden heykelinin 2016 tarihli karikatürü ABD başkanlık seçimleri sırasında kullanıldı: Hillary Clinton’ın yüzü, kafası kesilmiş gorgonun yüzünün yerini aldı. Cellini’nin heykelinde Perseus kafasını kestiği kadının gövdesine basıyor. Bir canavar olarak kabul edildiği için Medusa’nın bu hali pek tepki çekmiyor, duygularını veya bedenini umursayan yok. Şiddet içeren kadın düşmanlığının bir örneği bu, Perseus canavarı öldürse de içindeki nefret sönmüyor. Medusa’nın kafasını havaya kaldırıp bedenini ayakları altına alıyor. Bu hali akla Nietzsche’nin bir sözünü getiriyor: “Canavarlarla savaşan kişi dikkat etmeli, kendi de canavara dönüşmesin diye.”
Natalie Haynes, Medusa hakkındaki kitabı Stone Blind’da (2021) Medusa’nın Yunan ve Roma mitlerindeki hikâyesinin ne kadar farklı olduğunu anlatıyor. Onu canavar olarak görmeye alışsak da Medusa bir canavar değil, iki ölümsüz gorgonun ölümlü kız kardeşi. Üçü beraber yaşıyor ve birbirlerine son derece bağlılar. Medusa’nın ölümlü olması Hesiod tarafından üzücü bir durum olarak tasvir ediliyor. Medusa tecavüze uğruyor ama ona saldıran tanrı cezalandırılmıyor, lanetlenen yine Medusa oluyor.
Medusa’nın savunma ve saldırmaya yönelik çifte doğası onu daha iyi anlamamız için bir anahtar. Tanrı Asklepios şifa sanatını öğrendikten sonra ölmekte olanları kurtarır ve ölüleri diriltir. Antikçağ mitografı Pseudo-Apollodorus’a göre bunu Medusa’nın kanı sayesinde başarır. Tanrıça Athena ona Medusa’nın kanından iki damla vermiştir. Medusa’nın sol tarafından akan kan zehirlidir, sağ tarafından akan kansa iyileştirici özelliklere sahiptir. Medusa insanları kurtarma yetisine sahip bir “canavar”dır.
Medusa’nın kadınları susturan söylemlerle mücadele etmek için kullanıldığına da şahit olduk. 2018’de Profesör Christine Blasey Ford, yıllar önce kendisine cinsel tacizde bulunduğunu iddia ettiği Yüksek Mahkeme Yargıcı Brett Kavanaugh aleyhine ifade verdi. Kavanaugh mahkemede çalışmaya devam edecekti. Bunun üzerine başka bir Perseus heykelinin karikatürü etrafta dolaşmaya başladı. Bu sefer Medusa, Perseus’un kesilmiş başını elinde tutuyordu. Karikatürün altında, “Tek istediğimizin intikam değil eşitlik olmasına şükredin” yazıyordu. Karikatüre konu olan heykel Luciano Garbati’ye aitti, şimdi sanatçının heykeli Manhattan’daki bir mahkeme salonunun önünde duruyor.
Sanatta, heykelde, edebiyatta ve daha birçok alanda etrafımızdaki kadınlara her an şiddet uygulanıyor. Bu durum maalesef birçok kadın için alışıldık hale geldi, fakat bunun normal olmadığını herkesin hatırlaması gerekiyor.
