"Belli bir amaçla söylenen yalan, en ahlaksız yalan biçimidir ama en çok o işe yarar." – Finley Peter Dunne
“Yalan haber” sorunu – sansasyonalizmi fazlasıyla benimseyen haber kuruluşları – yeni bir olgu değil. Robert Darnton'ın NYRB'de açıkladığı üzere, siyasi kazanç ya da kâr elde etmek için topluma yalanların satılması, antik çağlara kadar uzanan tarihin çoğu döneminde bulunabilse de 19. yüzyılın sonlarında "Sarı Gazetecilik " bugün şahit olduğumuz yalan haberlerin atası olarak görülebilir. Niçin mi sarı? Nedenler tam olarak belli değil, ancak bazı kaynaklara göre Joseph Pulitzer'e ait olan New York World'de yayımlanan popüler Sarı Çocuk karikatüründen esinlendiği tahmin ediliyor.
Adı gazetecilik ve Pulitzer Ödülü’yle anılsa da Joseph Pulitzer hayattayken çok farklı bir statüye sahipti. 1884'te The New York World'ü satın aldıktan ve sansasyonel hikâyeler yayımlayarak tirajını hızla artırdıktan sonra, magazin gazeteciliğinin öncüsü haline geldi. Rakibi William Randolph Hearst 1885'te Joseph'in kardeşi Albert tarafından başlatılan The New York Journal'ı satın aldığında sahada yeni bir rakiple karşı karşıya geldi. Rekabet bir hayli ateşliydi, birbirinden sansasyonel ve müstehcen hikâyeler, gazetelerinin sayfalarını süslüyordu. Florida Daily Citizen editörü Lorettus Metcalf, 1889’deki önde gelen gazeteciler toplantısında, rekabet nedeniyle “ülkenin dört yanındaki gazetecilerin, toplumun kabalığı tercih ettiğini düşündüğünü” dile getirdi.
Vim dergisinin Haziran 1898 sayısı için Leon Barritt tarafından yapılan ve Joseph Pulitzer ve William Randolph Hearst'ün Sarı Çocuk karakteri olarak giyinip savaşın sahibi olduklarını iddia ettiklerini gösteren karikatürü.
Bu akım, İspanyol-Amerikan Savaşı'na giden yolda en şiddetli halini aldı: Bazılarının Hearst'ün İspanyol karşıtı söylemleri körüklemedeki büyük etkisi nedeniyle "Gazetenin Savaşı" olarak adlandırdığı, yanlış bilgi, asılsız iddialar ve sansasyonel propagandayla dolu bir çatışma. USS Maine, 15 Şubat 1898 akşamı Havana Limanı'nda patlayıp battığında, gazetedeki büyük manşetler hiçbir kanıt olmadan İspanya'yı suçladı. “Maine’i Hatırlayın, İspanya’nın Canı Cehenneme” başlığı, popülistleri harekete geçiren çağrı oldu. İspanyol-Amerikan Savaşı o yıl başladı.
Sürekli karşılaştığımız gibi, "yalan haber" teriminin kullanımı, gerçeklere dayalı yanlış haberciliği basitçe tarif etmekten saptı. Aynı şekilde, iktidardakiler, istedikleri tabloyu tam olarak çizmeyen gerçeklere dayalı doğru haberciliğe "sarı gazetecilik" etiketini yapıştırıyor. Timeline’ın bildirdiği üzere, 1925'te Benito Mussolini, hastalık raporlarını "sarı basının" yalanları olarak alaya aldı ve gazetelerin " daha fazla para kazanmak için her şeyden vazgeçmeye hazır" olduğunu söyledi. Ancak raporlar doğru çıktı. Bunun ardından ülkeyi on sekiz yıl daha yönetmeye devam edecekti.
Çeviren: Aslı İdil Kaynar
(Public Domain Review)
