Hem futbolcuların hem teknik ekiplerin hem de seyircilerin karşı karşıya olduğu bu riskler bilim çevrelerini, özellikle de tıpçıları harekete geçirdi.

Dünyanın en çok izlenen spor organizasyonlarından biri olan FIFA Dünya Kupası’nın 2026 turnuvası, şu ana kadar gerçekleştirilmiş en büyük futbol turnuvası olacak. Kanada, Amerika Birleşik Devletleri ve Meksika tarafından ortaklaşa düzenlenen turnuvaya kırk sekiz takım katılıyor. Ve muhtemelen her birinin en büyük rakibi oynadıkları takımlar değil, sıcak hava koşulları. 

11 Haziran’da başlayacak turnuvada maçların yapılacağı Teksas, Kaliforniya ve Florida gibi çoğu eyalette aşırı sıcak hava dalgası bekleniyor. Hatta bazı eyaletlerde ciddi yangın riski var. Sıcak havanın maçlar üzerindeki olumsuz etkisi, Kuzey Amerika’daki aynı statlarda oynanan 2025 FIFA Kulüpler Dünya Kupası’nda da yaşanmış, gerek teknik direktörler gerekse oyuncular bunaltıcı hava koşullarının yarattığı sıkıntıyı defalarca dile getirmişti. 

Borussia Dortmund’un teknik direktörü Niko Kovač, Ohio’daki Cincinnati’de oynanan bir maçın ardından, “Saunadan henüz çıkmışım gibi terliyordum,” ifadesini kullanmış, Chelsea’nin orta saha oyuncusu Enzo Fernández maçların yapıldığı hava koşullarını “çok riskli” olarak niteleyerek “her şey fazlasıyla yavaşlıyor,” yorumunu yaparken Juventus teknik direktörü Igor Tudor, Miami’de Real Madrid’e karşı oynadıkları maçta takımdaki on oyuncunun sahaya çıkmak istemediğini çünkü hava sıcaklığının 30 derece civarında, nem oranınınsa %70’lerde olduğunu söylemişti. 

Kuzey Amerika’da son dünya kupası 1994 yılında düzenlendi ve o zaman da yine sıcak havayla bağlantılı sorunlar yaşandı. Alman forvet Jürgen Klinsmann, Güney Kore’ye karşı oynanan maç için, “Hava Dallas’ta 49 dereceydi ve sahada öleceğimi sandım,” demiş, İrlanda Cumhuriyeti teknik direktörü Jack Charlton ise Orlando’da oynadıkları maç esnasında susuz kalan oyunculara yardım etmek maksadıyla sahaya su şişeleri fırlatmış ve FIFA yetkililerinin gazabına uğramıştı. 

Aşırı sıcak hava rahatsız edici olmanın da ötesinde futbolcuların sahadaki performansı kadar sağlığı da olumsuz yönde etkiliyor. Maçlar esnasında gerçekleşen sıcak kaynaklı yorgunluk, bayılma ve nihayetinde de hastaneye kaldırılma vakaları hiç de az değil. Mesela yakın tarihli bir örnek, Guatemalalı hakem Humberto Panjoj, 2024 yılında Kansas City’de oynanan bir maç esnasında sıcak çarpması yüzünden ansızın yere düşüp bayıldı. 

Üstelik sıcak hava, oyunun kendi koşullarında da değişikliğe neden oluyor. Yapılan araştırmalara göre oyuncular hava sıcaklığına bağlı olarak sahada daha çok yoruluyor, daha az mesafe kat ediyor ve sprinte çıkamıyorlar. Yorulan oyuncunun hata yapma, dolayısıyla da sakatlanma riski artarken sıcak havada oynanan maçlarda penaltı sayısı da artıyor çünkü bitkin düşen takımlar uzatma sürelerinde birbirlerine galip gelemiyor. 

Bilim insanları sıcak stresini ölçmek için genellikle ıslak termometre sıcaklığından faydalanıyor. Bu ölçüm yönetiminde sıcaklık, havanın kaç derece olduğundan ziyade nem, rüzgâr ve güneş radyasyonu gibi unsurlarla birlikte değerlendiriliyor. Dünya futbolcular sendikası Fifpro da dahil olmak üzere birçok organizasyona göre ıslak termometre sıcaklığının 28 derecenin üstüne çıkması halinde maçların ertelenmesi, hatta iptal edilmesi gerekiyor. Bu arada bu sıcaklığın %70 nem oranı ve rüzgârsız bir havada yaklaşık 32-35 dereceye tekabül ettiğini söylemek gerek.

2025 yılında yapılan bir araştırma, hava sıcaklarının normal koşullarda seyretmesi halinde Dünya Kupası’na ev sahipliği yapacak 16 şehirden 14’ünün eşik değer olarak kabul edilen 28 derecenin üstüne çıkacağını ortaya koydu. Sıcak hava riski genellikle öğleden sonrasına denk geliyor ve FIFA fikstürü düzenlerken riskin bir kısmını azaltmaya çalıştı. Şu anki durumu Kulüpler Dünya Kupası ile karşılaştırdığımızda en azından bazı ayarlamalar yapıldığını söyleyebiliriz. Mesela sıcak şehirlerde ve klimasız statlarda oynanacak maçlar akşam saatlerine alındı. Elbette yerinde bir karar ancak sorunu ortadan kaldırmak için yeterli değil.

Dallas ve Houston gibi hava sıcaklığının 42 dereceye kadar çıktığı şehirlerde statlardaki ve kapalı mekânlardaki klima donanımı oyuncular kadar görevlileri de koruyabilir ancak on binlerce seyirci zamanının büyük bir kısmını dışarıda geçirecek.

Hâlâ riskli koşullarda oynanacak maçlar var. Mesela Miami ve Kansas City’de öğleden sonra 17.00 ve 18.00’da oynanacak maçlarda ıslak termometre sıcaklığı muhtemelen eşik değerin üstünde olacak.  New Jersey’deki MetLife Stadyumu’ndaki final maçıysa saat 15.00’te başlıyor – normal yaz koşullarında aşırı sıcak olma olasılığı %30, hava sıcaklıkları olağandan yüksek seyreden yaz koşullarındaysa %50.

Bütün bunların iyimser tahminler olduğunu bile söyleyebiliriz. Sıcak hava dalgaları küresel çapta giderek daha sık ve daha şiddetli hale geliyor. 2021’deki sıcak hava dalgası, Kuzey Amerika’nın bazı kısımlarında rekor derecelere ulaşılmasına neden oldu. Benzer bir durumun Dünya Kupası esnasında gerçekleşmesi halinde Seattle, Toronto ve Vancouver gibi düşük riskli şehirlerde bile tahammül edilmesi güç hava sıcaklıklarıyla karşılaşmak mümkün. Miami, Kansas City ve Philadelphia gibi hassas şehirlerdeyse akşam saatleri bile kurtarıcı olmayabilir. 

Dallas ve Houston gibi hava sıcaklığının 42 dereceye kadar çıktığı şehirlerde statlardaki ve kapalı mekânlardaki klima donanımı oyuncular kadar görevlileri de koruyabilir ancak on binlerce seyirci zamanının büyük bir kısmını dışarıda geçirecek. Otellerle stat arasında gidip gelirken, kuyrukta beklerken ya da kutlama yaparken sıcak çarpması riski çok yüksek. Üstelik çoğu taraftar profesyonel sporculardan yaşça daha büyük, fiziksel kondisyonu ortalamanın altında ve farklı ülkelerden -serin iklimlerden- geldiği için sıcak havaya alışık olmama olasılığı çok yüksek. 

Ancak FIFA’nın sıcak hava koşullarıyla ilgili politikaları oldukça sınırlı ve ek önlemler için ıslak termometre sıcaklığının 32 dereceye ulaşması gerekiyor. (%70 nem oranında ve rüzgârsız bir havada bu, yaklaşık 40 derecelik bir sıcaklığa tekabül eder.) Dolayısıyla devre ortalarında üçer dakikalık su molalarının verilmesi, ne yazık ki sıcak çarpması riskini düşürmeyecek. 

Islak termometre sıcaklığının 32 dereceyi aşması durumunda maçların ertelenmesi mümkün.

Hem futbolcuların hem teknik ekiplerin hem de seyircilerin karşı karşıya olduğu bu riskler bilim çevrelerini, özellikle de tıpçıları harekete geçirdi ve uzmanlar, FIFA’ya sıcak hava konusundaki önlemlerini güçlendirmesi konusunda açık çağrıda bulundu. Çağrıda yer alan öneriler arasında üç dakikalık su ve serinleme molalarının süresinin iki katına çıkarılması, maçlara müdahale için gereken 28 derecelik eşik değerin düşürülmesi, tehlikeli bir durum ortaya çıktığı takdirde maçların ertelenmesi için net kuralların öngörülmesi var. 

Islak termometre sıcaklığının 32 dereceyi aşması durumunda maçların ertelenmesi mümkün. Bu konudaki inisiyatif tamamen FIFA’nın elinde ama şu ana kadar hiç yapmadığı bir şey. Ne var ki, 32 derecelik bu eşik değer uzmanlarca tehlikeli bulunan seviyelerin çok üzerinde. 

Gelecek yıllardaki dünya kupalarının yaz mevsimi yerine iklimin daha uygun olduğu aylarda oynanması muhtemel. Mesela 2022’de Katar’da düzenlenen Dünya Kupası haziran ve temmuz ayları yerine kasım-aralık aylarında yapıldı. 2034 yılında Suudi Arabistan’da düzenlenecek organizasyon da böyle olacak. 

Sonuç itibariyle 2026 Dünya Kupası, küresel spor müsabakalarının iklim felaketiyle mücadele eden bir dünyaya nasıl uyum sağlayacağı konusunda belirleyici bir sınav haline gelebilir. Maç saatlerini değiştirmek makul bir başlangıç ancak sıcaklıklar bu şekilde yükselmeye devam ettikçe başkaca önlemlerin gerekeceği de tartışmasız bir gerçek. 

Çeviren: Fulya Kılınçarslan