The Guardian, insanlık üzerinde en büyük etkiyi yaratmış kitaplar arasından bir seçki yaparak bunlardan on tanesini öne çıkarmış. Bu listeyle hemfikir olunmayan yerler olabilir. Kimileri farklı kitapları listeye alıp bunlardan bazılarını çıkarırken kimileri de böyle bir liste yapmanın anlamsızlığını öne sürebilir. Bunu yaparken hiç de haksız sayılmazlar. Yine de kimse aşağıdaki kitapların büyük önemini reddetmeyecektir diye düşünüyoruz.

İkinci Cins, Simone de Beauvoir

Vatikan’ın yasaklı kitaplar listesine girmeyi başaran bu kitap kadın cinselliğinden lezbiyenliğe, travestilere kadar birçok tabu konuya değinmenin ötesinde feminizmin temel sorusunu dile getiriyordu: kadın olmak ne demek? 1949’daki ilk baskısı bir hafta içinde Paris’te 22 bin satan kitabın İngilizce çevirisi Amerika’da hemen en çok satanlar listesinin başına yerleşmişti. Kitap kendisinden sonra gelen feminist kuşağı üzerinde derin izler bıraktı.

Analektler, Konfüçyüs

2400 yıldan uzun süre önce yazılan Analektler, bugün bile Çin’i anlamak için temel öneme sahip bir metin olarak ülkenin kültürel altyapısını belirlemeye devam ediyor. Diğer kutsal kitapların aksine ruhani olmaktan ziyade insanların günlük, pratik hayatları üzerine yoğunlaşan kitaptaki ilkeler çoğu zaman öbür dinlerdeki öğretilerle de çelişki içinde olarak görülebilir.

Türlerin Kökeni, Charles Darwin

Evrim düşüncesini ortaya atan ilk kişi olmasa da, bunun hangi mekanizma aracılığıyla –doğal seçim- işlediğini, Alfred Russel Wallace ile aynı anda ispatlayan Darwin’in kitabı bilim ve insanlık üzerinde en büyük etkiye sahip eserlerden birisi olarak hala yerini koruyor. Dünyaya bakışımızı değiştiren kitap kilisenin şimşeklerini üzerine çekmekten de geri durmamıştı. Evrim Teorisi hâlâ kimi dini çevrelerin hedefinde bulunsa da, Darwin’in bulguları ve titiz bilimsel analizleri yıllar sonra bile değerlerini yitirmeden okunmaya devam ediyor.

Elemanlar, Öklid

MÖ 300 civarında İskenderiye’de yazılan eser 13 kitapta 465 teoremi bir araya getirerek o günün Yunan uygarlığının tüm geometri bilgisini ortaya seriyor. Kitabı tüm zamanların en önemli matematik kitabı yapan ise içeriğinden ziyade devrimci olarak değerlendirilebilecek yöntemi. Sınırlı sayıda ön kabul ve genel bilgiyi sergiledikten sonra bunlar dışında hiçbir varsayıma yaslanmadan her şeyi kanıtlama yöntemi ile tüm bir matematiksel evreni inşa eden Öklid’in teoremleri hala geçerliliklerini koruyor ve öğretilmeye devam ediyorlar.

Düşlerin Yorumu, Sigmund Freud

Psikanalizin kurucu ismi ve verimli bir yazar olan Freud’un kitabı, hayatımızda olduğu kadar sanatta da önemli bir yer tutan rüyaların anlaşılmasına ve yorumlanmasına olanak sağlayarak insan ruhunu daha derinlemesine incelememizi sağladı. Cinselliğin ve şiddetin ruhsal hayatımızda kapladığı yeri açığa vuran Düşlerin Yorumu daha sonraki kuşaklar üzerinde büyük bir etki bıraktı.

Bir Kum Yöresi Almanağı, Aldo Leopold

Yazarının ölümünden bir yıl sonra 1949’da yayımlanan kitap, Batı’daki muhafazakar, faydacı çevre koruma hareketini ekolojik merkezli bir harekete dönüştüren temel kitaplar arasında yer aldı. Hayatının önemli bir kısmını Wisconsin, ABD’deki çiftliğinde geçiren Leopold yıllar boyunca sürdürdüğü gözlemleriyle şu sonuca varmıştı: korumacılık artık yetersizdir, insanlık toprak ve üzerindeki şeylerle yeni bir ahlaki ilişki geliştirmek zorundadır.

Komünist Manifesto, Friedrich Engels ve Karl Marx

Fransa’daki 1848 devriminden birkaç hafta önce yayımlanan ve Paris üzerinden, devrimin etkisine girecek Almanya’ya gönderilen manifesto işçi sınıfının devrimci hareketinin temel eseri olarak önemini her zaman korudu. Olağanüstü berrak bir mantık ile kaleme alınan Manifesto, kapitalizmin ve burjuvazinin başardıklarını övdüğü kadar, bunların nasıl kendi mezar kazıcılarını da yarattıklarını, bu yeni güçlerin yani işçi sınıfının nasıl farklı bir sistemi yaratabileceğini anlatarak sayısız devrimci kuşağın baş yapıtı olmaya devam etti.

Sevgili, Toni Morrison

Kendisinden sonra gelen sanatçılar kuşağını etkileyen Morrison’un kitabı Afrikalı kadınların dramını, öfkesini, çaresizliğini olağanüstü bir başarıyla ve güçle yansıtan bir eser. Ölü bir çocuğun hayaletini tüm kayıp çocukların çığlığına dönüştüren roman köleliği, köleliğin insan ruhunda açtığı yaraları ve sonrasındaki hayatın mücadelesini dünyayı farklı şekilde görmenin yollarını da açıyor.

Birinci Folyo, William Shakespeare

Defalarca dünya edebiyatının en önemli sanatçısı seçilen, kendisinden sonra gelen kuşakları tartışmasız şekilde etkileyen ve asırlar sonra bile okuyucularını, seyircilerini büyülemeye devam eden Shakespeare’in oyunlarının yarısı bu kitap sayesinde kaybolmaktan kurtuldu. Bu yüzden insan dilinin ve edebiyatının mirasını korumakta hiçbir kitabın bunun kadar önemli bir rol üstlenmediğini iddia etmek hiç de abartı sayılmamalı.

Kutsal Kitaplar

Tek bir kitap yerine değişik kitapların bu başlık altında alınması ilk başta sorunlu bir yaklaşım gibi görünse de, Yahudiler’in Eski Ahit’i, Hristiyanlar’ın Yeni Ahit’i ve Müslümanlar’ın Kuran’ı çeşitli şekillerde birbirleriyle ilişkili kitaplar olarak değerlendirilmeli. Birbirlerine gönderme yapan, benzer olayları farklı yorumlarla anlatan bu üç kutsal kitap insalığın ruhani olduğu kadar gerçek dünyası üzerinde de hala süren derin etkilere sahip oldukları için, en önemli kitaplar arasında sayılmayı fazlasıyla hak ediyorlar.

(Guardian)