Eserdeki bütün bu dinozorlar, duyguları ve Diplo’nun önerdiği egzersizler elbette ki çocuklar ve aileleri için.
Bir durum ya da olay sonrasında ortaya çıkan duyguları yönetmek her zaman kolay değil. Bazen duygularla olumlu ya da olumsuz olması fark etmeksizin fazla iç içe olunabiliyor ve özellikle de öfke, endişe, üzüntü gibi duyguların nedense yalnızca yetişkinlere ait olduğu gibi yanlış bir algı var. Bu doğrudan dillendirilmese de çocuklara yakıştırılan duygular değil; onların her daim mutlu ve neşeli görülmesi bekleniyor yetişkinler tarafından. Dünyadaki bütün çocukların mutlu ve çocuk gibi yaşıyor olması elbette herkesin temennisi fakat duygular insanlara yapışıp kalmaz, yaşanırlar ve geçerler. Bu sebeple olumsuz duygulara çocuklar da sahip olabilirler ve yapılması gereken en temel şey o duygunun yaşanmasına izin verilmesi. Maalesef özellikle anne-babalar çocuklarının olumsuz duygularını yaşamasına pek izin vermezler. Oysa ki onların da kızgın olması, kaygılı, heyecanlı ya da üzgün olması en az yetişkinlerinki kadar doğal. Psikoloji konusunda yetkin kişiler ise duyguların içinden çıkarken kolaylaştırıcı olabilecek birtakım fiziksel aktiviteler öneriyorlar. Yetişkinlerin çoğu bile maalesef duygularıyla nasıl baş edeceğini bilmiyor ancak bu konuda çocuklara yardımcı olabilecek kitaplar ne güzel ki her geçen gün artıyor. Ağustos ayında da bu konulara değinen yeni bir çocuk kitabı yayımlandı: Küçük Dinozorların Büyük Duyguları. Swapna Haddow’un yazdığı ve Yiting Lee’nin resimlediği bu kitap, Timaş Çocuk Yayınları’nın Psikoloji Kitaplığı serisine ait ve özellikle altı-on yaş aralığındaki minik okurlara hitap ediyor.
Bu kitapta adından da anlaşılacağı üzere dinozorların duygularına şahit oluyoruz. Kitabın anlatıcısı, yine bir dinozor olan Doktor Diplo. Zamanında çok fazla endişe ve benzeri duygu yaşayan ve bir şekilde bu “istenmeyen” duygularla baş etme yollarını araştırıp öğrenen, hayatına da uygulayan Diplo, bu teknikleri başka kişilerle de paylaşarak onlara yardımcı olmaktadır. Eserde toplamda on dinozor üzerinden aslında on duyguya değiniliyor. Bunların her biri kötü hissettiren duygular değil elbette ama baş etmesi yine de güç; mutluluk, huzur gibi… Doktor Diplo’ya danışanlar sırayla şöyle: Öfkeli Stegosaurus Steggie, Ürkek Tyrannosaurus Rex, Üzgün Allosaurus Bruno, Heyecanlı Pterosaur Terrie, Yalnız Velociraptor Poppy, Utangaç Plesiosaurus Percy, Mutlu Anklosaurus Mina, Endişeli Triceratops Trev, Sıkılgan Iguanodon Iggy ve Huzurlu Spinosaurus Nino. Herbirinin duygusu ayrı bir bölümde anlatılıyor ve her bölümde de Diplo’nun, karşısında çaresiz şekilde onunla konuşan dinozorları anlamaya, daha doğrusu duygularını anlamlandırmalarına yardımcı olmasını okuyoruz.
Bölümlerin sonunda da onlara yardımcı olabilecek çeşitli nefes egzersizleri ve fiziksel teknikler sunuyor. Özellikle de onlara içinde oldukları bu duyguların geçici olduğunu hatırlatıyor Dr. Diplo. Öfkeli hissetmek istemediğini söyleyen Stegosaurus’a şöyle diyor örneğin: “Biliyorum, Steggie. Öfke, sıkça karşılaştığımız bir duygu. Hepimiz zaman zaman öfkeli hissederiz. Gerçekten sinir bozucu bir gün geçirmişsin.” (s.16) Ardından devam ediyor: “Derin bir nefes al ve ver. Yukarı bak. Çimlerde yatıp gökyüzüne baktığını hayal et. Bazı günler yağmurludur, bazılarıysa güneşli. Tıpkı hava durumu gibi bu hisler de gelip geçecek.” (s.17) Her bölümün sonunda ayrıca o his yaşanırken vücutta ne gibi belirtiler görülebileceğine dair ek bir sayfa bulunuyor. Örneğin heyecanla ilgili bölümün sonunda şunlara değinilmiş: “Hepimiz heyecanı vücudumuzda farklı şekillerde hissederiz. Vücudunuzu dinlemeniz ve nasıl hissettiğinizi anlamaya çalışmanız önemlidir. Eğer aşırı heyecanlıysanız şunları hissedebilirsiniz: Hiçbir şeye odaklanamayabilirsiniz. İnsanları rahatsız edebilir ve yerli yersiz konuşabilirsiniz. Fiziksel enerjiniz tavan yapabilir. Bir şey hakkında durmadan konuşabilirsiniz. Enerji dolu hissedebilirsiniz ama kısa bir süre sonra yorgun düşebilirsiniz.” (s.48) Görüldüğü üzere bireyin içinde bulunduğu durumu anlamasına ve bu durumları garipsemek yerine normalleştirmesine yardımcı olacak kısımlar bunlar. Birçok duygu için benzer bir formülle ilerliyor kitap. Herkesin dikkatini farklı duygular çekebilir elbette ama mutluluk ve huzur farklı kalıyor içlerinde. Çünkü sürekli beklenen duygular olmasına rağmen bunlar da yoğun olarak hissedildiğinde insan ne yapacağını bilemeyebilir bu esnada. Mutlu Mika hayatında gerçekten de oldukça mutludur ve yaptıklarının onu pozitif hissettirdiğinin farkındadır. Diplo ona da bir egzersiz önerir mutlu olmasına rağmen. Egzersiz, “minnettarlık”tır bu defa. Yapılan karşılıklı iyiliklerin insanın kalbinin nasıl sevgi, nezaket ve sıcak duygularla dolduğunu hissetmesini sağlar böylece. Başka bir örnek de isim sembolizasyonu da yapılan Huzurlu Spinosaurus Nino’dur. Şüphesiz ki huzurlu olmasından ve felsefi duruşundan dolayı ismi Spinoza’yı çağrıştıracak şekilde Spinosaurus’tur. Bulutları izlemekten, kitap okumaktan en önemlisi de kendi başına kalarak bir şeyler yapmaktan mutlu olan Nino’nun ailesi ise onun mutsuz olduğunu düşünüp endişelenmektedir. Oysa ki onun hissettiği duygu “huzur”dur. Bunun için de Dr. Diplo ona “Topraklama ağacı” egzersizini önerir.
Eserdeki bütün bu dinozorlar, duyguları ve Diplo’nun önerdiği egzersizler elbette ki çocuklar ve aileleri için. Bu duyguları yaşarken çocuklarıyla neler yapabileceklerine, onları nasıl yönlendirebileceklerine dair ebeveynlere bir notu da var yazarın. Küçük Dinozorların Büyük Duyguları’nı özellikle çocuklara duygusal dayanıklılık kazandırmanın yollarını göstermek ve kendine bakımın önemini vurgulamak için yazdığını belirtiyor. Ayrıca Doktor Diplo aracılığıyla terapinin ne kadar “normal” bir şey olduğunu vurguluyor. Kitapta yer alan bilinçli farkındalık (mindfulness), olumlu şeyleri çağrıştırma ve fiziksel aktiviteler ve doğru nefes alma teknikleri gibi araçlar ile zor duygularla başa çıkmanın kolaylaştığı ifade ediliyor. Bu konuda desteğe ihtiyaç duyan yetişkinlere de çok iyi gelecek bir kitap bu. Küçük yaştaki okurlara, ebeveynlere, eğitimcilere ve bu konuda bilinçlenmek isteyen herkese tavsiye ediyorum Küçük Dinozorların Büyük Duyguları’nı.
