Edgar Allan Poe'nun Yazdığı Bilim Kitabı

Edgar Allan Poe'nun Yazdığı Bilim Kitabı


Twitter'da Paylaş
0

Edgar Allan Poe bir bilim kitabının “özet” versiyonunu yazdı ve bu kitap onun tek çoksatan kitabı oldu. (1839)

Josh Jones

Yirminci yüzyılın büyüleyici edebi gerilimlerinden “belgesel yazınbilim-şiir sanatı”, gazetecilik hikâyeleri, fotoğrafçılık, resmi belge ve kayıtlar, siyaset, bilimsel ve teknik yazımın lirik ve edebi bir dille harmanlanmasından doğar. Bunun en iyi örneği şair Muriel Rukeyser olmakla birlikte, bu kategoride James Agee, Langston Hughes, Richard Wright, Zora Neale Hurston gibi şair-yazarların bazı eserleriyle günümüzde Claudia Rankine ve bu alanda bir uzman sayılan şair Solmaz Sharif de bu kategoride anılır. 19. yüzyılın gerilim ustası ve “dedektif hikâyelerinin babası” –ünlü alkolik– Edgar Allan Poe bu kategoriye dahil edilmez. Ancak 1839 yılında Poe’nun, Thomas Wyatt’ın Konkolojinin* El Kitabı adlı güzel ve pahalı bilim kitabını kısaltılmış, gözden geçirilmiş ve yeniden düzenlenmiş haliyle ve yeni bir önsöz ve tanıtımla Konkolojist’in İlk Kitabı adıyla yayımlattığını öğrendiğim zaman, Poe’nun da pekâlâ yukarıda saydığımız guruba dahil olabileceğini heyecanla düşündüm. Aklım karıştı: suratsız romantik Poe böyle bir girişime nasıl mucizevi bir katkıda bulunmuştu ki bütün yaşamı boyunca en çok satan eseri haline gelmişti? (Bunun için Poe’ya 50 dolar ödendi ve tabii ki telif almadı.)

edgar allan poe

Bu kitap ne tür bir deneysel çılgınlık içeriyordu? Kitabın fazla tanınmadığına bakılırsa Poe’nun bir yazar olarak katkısının pek yavan kaldığını söyleyebilirim. Hikâye anlatıcısı olarak dehası hesaba katıldığında Poe lafı fazla dolandırarak anlatan, sıkıcı bir makale yazarı olabilirdi. Dehasının bu yönünün en çok Konkolojist’in İlk Kitabı'nın yazımına uygun olduğunu düşünmüş olmalı. Poe biyografisini yazanlardan biri olan Houston Üniversitesi’nden Profesör Emeritus John H. Lienhard  da tıpkı öbürleri gibi Poe’nun gölgede kalmış bu yan işinden şöyle bir bahsedip hemen “Kuzgun” hakkında konuşmaya döner. Sadece tek bir biyografi yazarı, Jeffrey Meyers, “Poe’nun kuru, sıkıcı ve tüyler ürpertici önsözünün en hevesli öğrencinin bile şevkini kıracağını ve eziyet haline getireceği kesindir” diye belirtmiştir. Gölgede kalmasının yanı sıra kitap, Poe-severler arasında bir çeşit mahcubiyete de neden oldu, çünkü saygın bir biyolog ve bilim tarihçisi olan Stephen J. Gould’un “Poe’nun En Büyük Başarısı” başlıklı makalesinde belirttiği gibi, kitap çoğu kişi tarafından “çok kötü bir iş olmamasına” karşın “esas olarak bir sahtekârlık” olarak kabul edilmiştir. Poe’nun bir arkadaşı olan doğabilimci Wyatt, fazla pahalı olan ve bu yüzden çok satmayan 8 dolarlık kendi orijinal kitabının kısaltılmış bir öğrenci baskısını yapması için yayıncısına ricada bulundu. Yayıncı bu konuda ayak direyince Wyatt, az ya da çok kaçak sayılabilecek bir buçuk dolarlık bir özet versiyonunun editörlüğünü üstlenmesi ve kendi adıyla yayımlatması için Poe ile anlaştı. İşin kötüsü Lienhard’ın belirttiği üzere Poe ve Wyatt’ın ikisi de kitapların büyük bölümünü İngiliz doğabilimci Thomas Brown’dan intihalle suçlandı. Gould, Poe’nun yaptığı şeyin başkalarının yazdığını yeniden yazmak olduğunu söyleyerek onu savundu. L

edgar allan poe

ienhard, “Evet, Poe intihal yapmıştır” diyerek tartışmayı özetledi. “Brown ve Wyatt’ın eserlerini kendisininmiş gibi gösterdiği doğrudur fakat Fransızcası çok iyi olduğu için onlardan da eskiye, büyük Fransız doğabilimci Georges Cuvier’e kadar gitmiş ve kendi çevirisini kullanmıştır.” Kendi önsözünü yazmış ve Wyatt’ın kitabını öyle bir şekilde yeniden düzenlemiştir ki, “biyolojik sınıflandırmaya gerçekten faydalı bir anlayış kazandırmıştır”. Poe’nun edisyonu – Özellikle Okullar İçin Hazırlanmış Kabuklular Malakoloji Sistemi şeklindeki görkemli altbaşlığıyla– öğrenciler için bir hit olmuştur ve bunun tek nedeni ucuz olması da değildir. Poe’nun hayatı boyunca ikinci baskıyı görmüş tek eseridir. Muhtemelen hümanist okurlar “Geveze Yürek”in eğlendirici gizeminden ve edebi dehasından yoksun olan ve doğası gereği kuru bir üslupla yazılan bu çalışmaya biraz önyargılı yaklaşır. Sözgelimi Lienhard, “edebi çevrelerin” Thoreau, Thomas Paine, Goethe ve şair Oliver Goldsmith gibi bilimsel alanlarda da eser vermiş edebiyatçıların eserlerini görmezden gelmelerine kızar. “Poe’nun doğa felsefesine olan yolculuğu ancak bilimden utanan insanlar için bir utanç kaynağı olabilir” der. Gould ve Lienhard’ın her ikisi de kitabın yaratılma sürecindeki adil olmayan koşullara fazla itibar etmez. Hatta Lienhard oyun yazarı Wilson Mizner’ın alaycı bir sözünü hatırlatır: “Eğer tek bir yazardan çalarsan intihal olur, pek çok yazardan birden çalarsan bunun adı araştırma olur.” En azından Bir zamanlar edebi intihalle suçlanan Hellen Keller’ı savunan Mark Twain kadar ileri gitmemişlerdir. Twain Keller’ı savunurken şöyle demiştir: “İnsanın dile getirdiği her şeyin çekirdeği, ruhu, hatta özü, gövdesi, gerçek ve en değerli malzemesi intihaldir.”

* Konkoloji; Deniz kabukluları (Midye..) ve yumuşakçalarlar (Deniz anası..) üzerinde çalışan zooloji alt bilimdalıdır.

(OpenCulture)

Çeviren: Neslihan Önderoğlu


Twitter'da Paylaş
0

YORUMLAR


İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR