“Hayatın karmaşık bilmecesini çözmek için tek yol var: Kendimizi geliştirmek ve diğerlerinin mutluluğuna katkıda bulunmak.”
Walt Whitman hayatın değerini tartışan metinler ortaya koymadan yarım yüzyıl önce Mary Shelley (1797-1851) bu soruyu Son İnsan adlı romanına taşıdı. Shelley, 1826 tarihli romanını üç çocuğunu kaybettiği (ikisi bulaşıcı hastalıktan öldü) ve kocasının bir tekne kazasında boğulduğu, hayatının en zor döneminde yazdı.
Umutsuzluğun derinliklerinden doğan bu roman, salgın hastalığın teker teker öldürdüğü insanların arasından sağ çıkan kahramanı konu ediniyor ve şu soruyu soruyor: Niçin yaşamaya devam etmeli? Shelley, romanda bu soruya verdiği cevapla hayata tutunuyor – Romantik Dönem yazarlarının hepsinden daha uzun yaşadı ve hayatını, kocasının şiirlerini düzeltip basmaya adayarak onu ikonlaştırdı.
Shelley, Frankenstein’la adını tarihe kazıdı, Son İnsan ise onu içinde bulunduğumuz yüzyıla taşıdı – Son İnsan 2073-2100 yılları arasını kapsıyor ve sevdiği adamın doğumunun üzerinden üç yüz yıl geçtiği 2092 yılında doruk noktasına ulaşıyor.
Romanın anlatıcısı Lionel Verney – ideal bir genç, etrafındaki acı ve güzelliklere çoğu insandan daha duyarlı bir karakter – Mary Shelley’nin psikolojik otoportresini çiziyor. Shelley’nin kahramanı, salgın dünyanın dört yanını sarıp sevdiklerini teker teker yok edince güvende hissetmek için evine dönüyor. Orada, o tuhaf sakinliğin içinde kendini hayatın özünü sorgularken buluyor:
“Sığınağını terk eden gezginler ne büyük hata etti, kendilerini toplumun ağına dolaştırıp hayat denilen kötülüğün labirentine adım attı. Yaşamak için yalnızca gözlem yapmak ve öğrenmek yeterli değildir, aynı zamanda hissetmeliyiz; eylemin gözlemcileri olmak yetmez, harekete geçmeliyiz; tarif etmemeli, tarifin içinde yer almalıyız. Umutsuzluğun derinlikleri, kucağımızın mahkûmları olmalı. Hasta eden şüphe ve sahte umut, günlerimizi kontrol etmeli. “Hayat”ın ne olduğunu bilen biri, bu tutkulu varoluşun özlemini çeker mi? Yaşadım. Gün ve gecelerimi şenlik içerisinde geçirdim, hırslı umutlara kapıldım. Şimdi dünyaya kapılarımı kapattım ve öyle bir duvar inşa ettim ki beni sorunlu bölgeden ayrı tutsun.”
Romanda geçen sözler Whitman’ın şu düşünceleriyle paralellik gösteriyor: “İş, siyaset, şenlik, sevgi gibi konuları tükettikten sonra tatmin hissettiniz mi ya da geriye kalanlar sonsuza dek sürdü mü?” Amerikalı şair şöyle bir cevap veriyor: “Doğa sürer.” Shelley’nin kahramanı hayatın anlamını, insanlar tarafından inşa edilen dünyada değil doğanın süregelen hayat senfonisinde bulur:
“Akarsuların mırıltılarında, toprağın muazzam kıvrımlarında, gökyüzünün yüce gösterisinde huzuru arayalım.”
Ölümcül salgının gölgesinde doğa, hayatın kuvvetini göstermeye kararlı görünüyor – insanların çektiği acılardan uzak duran bahar tüm güzelliğiyle geliyor. Doğanın en küçük ifadesini gözlemleyen Lionel yalnızca hayatta kalmaya değil, aynı zamanda güzelliğe duyduğu inancı tekrar kazanıyor.
“Kış gözlerini yumdu ve ayları takip eden bahar doğadaki yaşamı harekete geçirdi. Orman yeşilleri giydi; buzağılar yeni çıkan çimlerin üstüne yayıldı, bulutların kanatlı gölgeleri yeşil mısır tarlalarına sıçradı; guguk kuşunun şarkısı ormanları kuşattı. Bütün bu süre boyunca Venüs sıcak günbatımında bekledi ve ağaçların taze yeşillikleri, açık ufuk boyunca dizildi.”
İnsanların yer almadığı dünyanın kapısını aralayan Shelley’nin kahramanı insan olmanın ne anlama geldiğini kavrıyor: “Hayatın karmaşık bilmecesini çözmek için tek yol var: Kendimizi geliştirmek ve diğerlerinin mutluluğuna katkıda bulunmak.”
Çeviren: Aslı İdil Kaynar
(Brainpickings)
