Yol, yürüdüğündür...
Mesele nereye yürüdüğünü bilmek. Bir menzili olmak, hedefi olmak ve yürüdüğün yolda önünde göz alabildiğine uzanan tepeleri aşma gücü, nefes ve dizlerinde dermanı olmak...
Uzun yol yürüyüşçüleri bilir, dağları yurt bellemiş olanlar bilir. "Şu karşı tepeyi gördün mü? Gideceğimiz yer, hemen onun arkasında. Ha gayret!" Bu bir yürümek pusulasıdır. Yol gözünde büyümesin ve yürümek seni bitap düşürmesin diye...
O tepenin ardında üzerine yürüyeceğin başka tepeler de vardır aslında ama menzilinden şaşmadan, yürümek gerektir; yürüyeceksin. Bilen bilir; yürümek hayat kurtarır bazen, durmak ölüm...
Bir gün sen de yol'a düşmüş olan heyecanı büyük yoldaşlarına, "Şu karşı tepeyi gördün mü?" diyeceksin, "Oraya vardık mı, tamamdır."
Zamana, bizi aradığı yerde rastlayalım...
Yol, yürümeye azmettiğindir...
Yıllar sonra adı sevdayla, hasretle özdeşleşmiş, varlığımıza, inadımıza ve insanlığımıza yurt olmuş jar û diyar Dersim'e, "Görecek, yaşayacak zamanlar varmış demek," duygusuyla dopdolu vardığımda, ziyaret ettiğim yerlerden biriydi Düzgün Baba.
Düzgün Baba dediğin, bir dağdır. İnancı, inadı ve yüreği olmayana geçit vermez bir dağ. Kalbi iyilikle çarpana açar bağrını sadece; suyundan verir, havasından verir, açlığını doyurur, dizlerine derman, gözlerine fer olur ve seni geldiğin yolların kirinden, pasından arındırır.
Zirvesine doğru yürürken Düzgün Baba'nın, aylardan Temmuz idi. Tepemizde güneş. Yaşlısı, genci, kadını, erkeği, çocuğu dünyanın dört bir yanından özüne yürümeye gelmiş insanlar, birbirlerine Düzgün Baba söylencesini ve onun Alevi-Kızılbaş inancındaki yerini anlatıyorlardı. Haskar Ana çeşmesine vardığımızda, suyun ve mağaranın serinliğinde, önünde gözalabildiğine uzanan Dersim vadilerinin muhteşem görüntüsünü hafızama kazırken, 7-8 yaşlarında bir çocuğun, "Baba" deyişini duydum, "Düzgün Baba güç verdi bana, hiç yorulmadım."
Yol yormaz aslında. Seni yoran, geriye çeken, insanlığını gölgeleyen zaaflarının çekiminde mahpus kalmasıdır kalbinin. Değil midir ki özgürlük dediğin, Engels’in dediğince, bilincine vardığın zorunluluktur...
Dizlerinize derman, yüreğinize inanç, azim ve ferahlık, gözlerinize Işık ve kartal keskinliği versin dileyeceğiniz bir Düzgün Baba'nız yoksa... “Vay halinize” dediğince büyüklerimizin, “sizin içiniz kararmış, yürüdüğünüz yol, yol değil.”
Tutamayacağın sözü verme veya verdiğin söz için öl... Gurur ve onur hayatın asil yanındadır, kibir ve riya ise insanı soysuzlaştırır...
Yol dediğin, bir kavl-i karar hikayesidir, söz'dür; seni yaşatan, yürüten, insanlığını büyüten...
Hani, “O sözler ki bir kere çıkmıştır ağzımızdan” dediğince şairin (Atilla İlhan), “Uğrunda asılırız.” Sözdür, ağzından çıkmadan önce ne kadar düşünsen azdır ve bir kez söz dedin miydi, o sözdür yaşamanın erdemi, hikmeti, sebebi ve her neye inanıyorsan o inancın sende yaşayan gücü, kerameti...
Evrenin büyüklüğü içinde dünyanın küçüklüğünü görebilen insan, kendi aciz ve zavallı benliğinin önemsizliğini anlar, kaybolur evrenin içinde. Buna, insan-ı kâmil olma yolunda ilerleme deriz.
Yol dediğin söz'e yazgılı hayatların hikayesidir. Bazen savaş meydanlarında siper olur bedenin kurşunlara, söz'ü yere düşürmemek uğruna... Bazen işkencehanelerde "Berxwedan jiyane!" şiarıyla özdeşleşir o söz... Zındanlarda... Tanrısal yüceliklerin bağrında, özgürlük aşkına... Sözdür ve yol'a dairdir; mukaderattındır, yaşanacaktır...
***
— İtalik cümleler, Ali Kemal Şahin’in Uzun ve Kutsal Yolculuk Kudüs’te Hayal (Belge Yay. 2025) isimli kitabından alıntılardır. Yol’a ve yolculuğa dair hikayelerine okuru da ortak eden bir belgesel romandır; öneririm...
