Pulitzer ödüllü yazar Anne Tyler hiçbir zaman Hırçın Kız oyununu sevmediğini söylüyor.
“Bu oyunun sevdiğim bir tarafı yok,” diyor Tyler. “İlk okuduğumda lisedeydim ve sevmemiştim; açıkçası yakın zamanda yeniden okumam da fikrimi pek değiştirmedi.”
Tyler çok yakında, Hırçın Kız eserini yeniden değerlendirme şansı yakalayacak. Hogarth yayınevinin “37 Shakespeare oyununu temel alan romanlar” projesi kapsamında roman yazıyor.
Shakespeare dört yüzyıl önce yaşadı ve eserleri o günden beridir yaşadığı dönemde ortada bile olmayan film, televizyon ve radyo dahil, her türlü medya aracı için uyarlandı. Geçen ay yayınlanan Joss Whedon’ın övgü alan filmi Much Ado About Nothing, Santa Monica’daki evinde modern giyimli aktörlerle çekildi. Ian Doescher’in bu ay yayımlanan yeni kitabı ise, Yıldız Savaşları’nı Shakespeare tarzıyla yeniden yorumluyor.
Yazarlardan, Shakespeare’in önemli eserlerini özgürce uyarlamalarını istemek, Bard’ın sonsuz gücüne ve etkisine bir saygı gösterisi. Klasik dili modern bir ortama taşımak için de bir şans. Afrika’da geçen bir Julius Caesar uyarlaması örneğin. Ya da başka bir gezegende geçen Fırtına.
“Shakespeare ve onun eserleri; savaş, evlilik, arkadaşlık gibi temel insani deneyimleri açıklıyor,” diyor Hogarth yayıncısı Molly Stern. “Nasıl yaşadığımızın aslını kavramış.”
İngiliz yazar Jeanette Winterson, Hogarth Shakespeare projesi kapsamında Shakespeare'in Bir Kış Masalı oyununu uyarlayacak. Stern, yayınevinin öbür yazarlarla da anlaşmalar için görüşmelerin devam ettiğini söyledi. İngilizce, Shakespeare’in zamanından beri dünyada en çok kullanılan dil olduğundan, editörler dünyadaki çok farklı ülkelerdeki yazarlara ulaşabiliyor.
“Bugünkü edebiyat dünyasına referens olmak istiyoruz,” diyor Stern. “Eğer otuz yedi eser için doğru yazar bulunursa, yayınevi bütün eserleri basacak.”
Sosyal medyada, Shakespeare ve edebiyat hayranları hangi oyun için hangi yazarın uygun olacağıyla ilgili spekülasyonlar yapıyor. Belki de Norveçli yazar Jo Nesbo, Macbeth yazabilir. Ya da Haruki Murakami’nin yazacağı Bir Yaz Gecesi Rüyası ilginç olabilir.
Hırçın Kız
Hırçın Kız, çoğu okuyucunun kadın düşmanı bulduğu bir oyun.
“Kadınların bu kadar basit olmasından utanıyorum, barış için diz çökmeleri ya da kural, yücelik gibi değerleri bulmaya çalışmak yerine, hizmet etmek, sevmek ve boyun eğmek zorundalar,” der Katherine.
Tyler, Hırçın Kız’ın iyi bir rol model olduğunu düşünmüyor. “Katherine’nin aklından tam olarak ne geçiyor olabilir?” diye sormuş bir internet söyleşisinde. “Ya da Shakespeare’in aklından?”
Peki ama o zaman Tyler neden bu oyuna dayalı bir roman yazıyor?
“Roman yazarken en çok keyif aldığım şey, tahmin edemediğim yönleri olan karakterlerimi derinlemesine anlayabilmek ve Hırçın Kız bana doğal bir seçenek olarak göründü,” dedi Tyler. “Temelde, ağzımdan ne çıkacağını merak ediyorum”.
Adaptasyon Zenginliği
Hırçın Kız, Bard’ın ilk veya ikinci oyunu olarak biliniyor. Globe Tiyatrosu’nda orjinal olarak oynandığı 1591 yılından beri pek çok kez yorumlanmış bir eser. Oregon Shakespeare Festivali’nde, sanat yönetmeni Bill Rauch, Hırçın Kız eserini dövmeli Kate ve Petruchio ile bir “sahil” fonuyla sergiledi.
Rauch, Shakespeare’in oyunlarının tiyatroda bile oldukça esnek olduğunu düşünüyor. Geçtiğimiz yıllarda, festival Roma imparatorunun kadın olduğu bir Julius Ceasar yaratmış ve karakterlerden birinin İspanyolca konuştuğu bir Kısasa Kısas yapımı da var.
Muhtemelen, Shakespeare’in son zamanlardaki en iyi roman adaptasyonu, Jane Smiley’nin 1991 yılı yazdığı ve Kral Lear’ı Iowa’daki bir çiftlikte yeniden yaşatan Pulitzer ödüllü A Thousand Acres ( Aile Bağları).
Shakespeare'in Lear’ında, yaşlı kral, krallığını "dönemimize ait tüm değerleri ve görevleri sarsmak için” üç kızı ve eşleri arasında bölüştüreceğini açıklar,
A Thousand Acres romanında ise, çiftçi baba Ortabatılı tarzı bir durgunlukta çiftliğini kızları arasında paylaştırıyor. “Siz kızlar, Ty, Pete ve Frank şovu devam ettireceksiniz. Hepinizin bir üçüncü rolü olacak…”
İlk Hogart Shakespeare yayını, Bard’ın ölümünün 400. yılı şerefine 2016 yılında basılacak. Septik biri bunu saçma bir ticari uygulama olarak görebilir. Ancak Guardian’ın yorumuna gore, yazar ve eleştirmen Bidisha büyük potansiyeli gördü. “Bugünün zamansız dehalarının o zamanın dehası ile ne yapacağını anlamak için mükemmel fırsat.”
"Shakespeare sık sık düzyazı ile yazılmış öyküleri tiyatro oyunlarına çeviriyordu,” dedi Rauch. "Oyunlarını dramatik formlarından ayırmak ve yeniden düzyazıya dönüştürmek güzel bir döngüyü tamamlıyor.”