T. S. Eliot’ın Bilinmeyen Yönleri
10 Ekim 2019 Edebiyat Eğlence

T. S. Eliot’ın Bilinmeyen Yönleri


Twitter'da Paylaş
0

T. S. Eliot’ın görünümü bir bankacıyı andırıyor olabilirdi ama kendisi eşek şakalarına, özellikle ses çıkaran yastıklar ve patlayan purolara bayılırdı.

“Şair kasten tembel olmalı. İnsan, elinden geldiğince az yazmalı.” 

Kimse insani ümitsizliğin derinliklerini T. S. Eliot kadar büyük bir zarafet ve incelikle araştırmamıştır. V. S. Pritchett onu, “Bize cehennemdeki koltuklarımızın yerini gösteren kara şapkalı, kara şapkalı, kara şemsiyeli, şık anti-Bohem” diye tanımlamıştı. Virginia Woolf onun görünümünü karşı konulmaz derecede komik bulurdu. Eliot ciddi bir bankacıya benziyordu. Bunun nedeni gerçekten öyle olmasıydı. Sekiz yıl boyunca Londra, Lloyd’s Bank’ta dış hesaplar masasının başında didinip durmuş, bir yandan da 20. yüzyılın çığır açıcı nitelikteki şiirlerinin üstünde çalışıyordu.

Gerçi bunların hepsi biraz roldü. Her şeyden önce Eliot Britanyalı değildi. 1927’de hemen hemen Anglikan Kilisesi’ne geçiş yaptığı dönemde Britanya vatandaşlığına geçmişti. Aslında St. Louis doğumluydu ve üç Amerikan başkanının soyundan geliyordu. Felsefe doktorasını almak için Harvard Üniversitesi’ne gitti ama tezinin “okunmaz” nitelikte olduğunu kendisi bile kabul etti. Tezini savunmaya gitmeyince de okul, doktora başvurusunu reddetti. Bunun üzerine İngiltere’ye göç etti ve öğretmenlik, bankacılık, editörlük, eleştirmenlik ve şairlik gibi kariyerlere sahip oldu.

Yirmi altı yaşına kadar kimseyle birlikte olmadı. Nihayet birini bulduğunda sonuç tam bir felaket oldu. Vivien Haigh-Wood (Viv) Eliot’ı sıkıcı ve sessiz buluyordu, ancak ikili iyi anlaşıyordu. Eliot ilişkilerini, “Çorak Ülke’yi ortaya çıkaran ruh hali”ni uyandıran türde bir ilişki olarak tarif ediyordu. Çiftin ortak dostu Aldous Huxley, Eliot’ın şiirindeki “bütün tozun ve çaresizliğin izini” Viv ile olan birlikteliğine dek sürüyordu. Ne var ki çift on yedi yıl boyunca beraberdi. Eliot’ın onu 1933 yılında terk etmesinin ardından Viv deliliğe sürüklendi, hayatının son dokuz yılını akıl hastanesinde geçirdi. Eliot onu hiç ziyaret etmedi.

1948 yılında Eliot Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü ve ikon statüsünü hemen benimsedi. “Hayatın en zor yılları elli ila yetmiş yaş arası” demişti Eliot. “Sizden sürekli bir şey yapmanızı istiyorlar ama siz henüz onları reddedecek kadar takatsiz olmuyorsunuz.” Eliot gerçekten pek az kişiyi geri çevirdi. 1956’da Minnesota Üniversitesi’nde verdiği konferansa on dört binden fazla insan katıldı. Şair ikinci kez evlendi, eski sekreteri Esmé Valerie Fletcher’ın kollarında mutluluğu yakaladı.

Kendini bildi bileli evhamlı biri olan Eliot, çoğu zaman ayak mantarı gibi basit şeyler için bile hastaneye yatardı. Ne var ki 1964 kışında, yılların sigara alışkanlığından kaynaklanan amfizem hastalığı Eliot’ın yakasını bırakmadı ve 4 Ocak 1965’te ölümüne neden oldu.

İhtiyar Opossum’un Eşek Şakası Kitabı

“Çorak Ülke”nin yazarının eşek şakalarına meraklı olduğu kimin aklına gelirdi? Dostu Ezra Pound’un “İhtiyar Opossum” adını taktığı Eliot, kendisini ziyaret eden yazar dostlarına eşek şakaları yapmaya, sonra da saklanıp tepkilerini izlemeye bayılırdı. En sevdiği şakalardan biri insanlara patlayan purolar ikram etmekti. Bir defasında başkanın bacakları arasına bir kova dolusu havai fişek yerleştirerek Britanya’nın ciddi bir yayınevindeki kurul toplantısını birbirine katmıştı.

Groucho ile Akşam Yemeği

Eliot ile Groucho Marx uzun süreli mektup arkadaşlıklarının ardından nihayet 3 Haziran 1964’tw bir araya gelince J. Alfred Prufrock ile Kaptan Jeffrey T. Spaulding birbiriyle tanıştı. Bu beklenmedik dostluk birkaç yıl önce Eliot’ın Groucho’ya bir hayranlık mektubu yazmasıyla başladı. İkili birbirlerine fotoğraflar gönderdi – Eliot Groucho’nun purosuyla çekilmiş bir fotoğraf isteyince Groucho ona ikinci bir fotoğraf göndermek zorunda kaldı ve çok geçmeden birbirleriyle samimi oldular ve birlikte akşam yemeğine çıktılar. 

Çal O Şiiri

Eliot’ın ünlü şiiri “Çorak Ülke”nin gerçek kaynağı uzun süredir tartışma konusu. Uzmanlar yakın zamana dek, Eliot’ın yazdığı orijinal versiyonu gözden geçiren Ezra Pound’un, şiirin bitmiş hâli üzerinde ne kadar payı olduğunu tartışıyordu. 1995’te Robert Ian Scott isimli Kanadalı bir akademisyen “Çorak Ülke”nin hem isminin hem de bazı imgelerinin, az tanınan Kentucky’li şair Madison Cawein’in eserinden aşırıldığını ileri sürdü. Kanıtlar hayli cılızdı ve Cawein’in yerel tatlarla bezeli şiiri, Eliot’ın eserinden dağlar kadar farklıydı ama yine de bu durum şairin yüce ruhlu bir eser hırsızından öte bir şey olmadığını iddia edenlerin ekmeğine yağ sürdü. Eliot ise bu tür suçlamaları beklermişçesine bir gün şunları söylemişti: “Toy şairler taklit eder, olgun şairler çalar; kötü şairler aldıklarını bozar, iyi şairlerse güzelleştirir.”

Broadway’den Şerefe!

Eliot toplamda dört adet Tony Ödülü kazandı: İkisini Kokteyl Partisi adlı oyunuyla, ikisini de ölümünden sonra İhtiyar Opossum’un Pratik Kediler Kitabı adlı kedi temalı şiir kitabını temel alan Cats müzikali ile. Şair tam bir müzikal fanatiğiydi. Hatta Eartha Kitt’in müzikaldeki bir şarkıda kendi ismini kullandığını öğrenince Kitt’in soyunma odasına bir buket gül göndermişti.

Nobel Şakası

1948’de Nobel Ödülü’nü almak üzere Stockholm yolculuğuna çıkan Eliot arada cahil bir röportajcının söyleşi teklifini kabul etti. Hangi çalışmalarına karşılık ödüllendirildiği sorulduğunda ise “entire corpus/bütün külliyat” yanıtını verdi. Gazeteci “O ne zaman basıldı?” diye sordu. Eliot daha sonra “Entire Corpus” isminin (Corpus kelimesinin “ceset” anlamına istinaden), yazacağı ilk cinayet romanı için iyi bir isim olabileceğini söyledi.

Yalnız Adam

Eliot kâğıt oyunlarına çok düşkündü ama bahislerini hep küçük tutardı. En sevdiği oyunlar poker, remi ve maça kızıydı. W. H. Auden bir gün ona neden vaktini böyle anlamsız uğraşlarla harcadığını sorduğunda Eliot, “Sanırım ölü olmaya en yakın şey olduğu için” diyerek yanıtladı.

Kaynak: Robert Schnakenberg, Büyük Yazarların Gizli Hayatları, Duygu Akın, Domingo, 2015)

Hazırlayan: Aslı İdil Kaynar

 


Twitter'da Paylaş
0

YORUMLAR


İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR