Beş kişiden biri, daha fazla kişiye hastalık bulaştırıyor – bunun nedeni ne olabilir?

Süper yayıcı nedir?

Konu enfeksiyonları yaymak olunca herkes farklılık gösterir. En az yirmi yıldır var olan 20/80 kuralı şunu belirtir: Beş kişilik küçük bir gruptan bir kişi, grubun geri kalanından çok daha fazla enfeksiyon yayma riski taşır.

Bir insan nasıl süper yayıcı olur?

Bununla ilgili birçok teori var, ancak cevap kesin değil. Bazıları bunun, kişinin bağışıklık sistemiyle ilgili olduğunu düşünüyor. Süper yayıcının bağışıklık sistemi virüsü bastırmada başarılı olmayabilir ya da tam tersi bunda çok iyi olup hiçbir semptomu ortaya çıkarmayabilir. Süper yayıcı olma neden arasında birçok faktör var. Bunlardan bir tanesi de çok fazla dozda virüse maruz kalmak ya da birden fazla virüs kapmak. Bir şeyin doğruluğundan emin olabiliriz: Kimin süper yayıcı olup olmayacağını kestirmek imkânsız. 

Koronanın süper yayıcıları var mı?

Öyle görünüyor. İngiltere’de görünen ellinci vaka, virüse Singapur’daki bir konferansta maruz kalmıştı. Daha sonra Fransa’ya seyahat etti, ailesiyle kayak merkezi Les Contamines-Montjoie’da kaldı. Dağ evinde kalan, aralarında dokuz yaşında bir çocuğun bulunduğu beş kişinin korona testi pozitif çıktı. Burada kalan başka bir İngiliz’e Mayorka’ya döndüğünde teşhis konuldu ve Palma’daki hastanede yattı. İngiltere’de bu kayak tatili kaynaklı dört vaka daha ortaya çıktı.

Singapur’daki konferans katılımcılarının arasında Vuhan’dan gelen biri daha vardı – bu kişi de süper yayıcı olabilir. Dağ evinde bulunan, başka ülkelerden insanların da hastalandığı söyleniyor.

Başka hastalıklarda da bu durum görülüyor mu?

Evet. Süper yayıcıların 1900'lü yılların başlarında da görüldüğü tespit edildi, bir kadın, hiçbir semptomu olmasa da elli bir kişiye tifo bulaştırdı. Daha yakın bir zamanda (1998) Finlandiya’da bir lisede kızamık geçiren bir öğrenci yirmi iki kişinin enfekte olmasına neden oldu. 1995 yılında Kongo’da iki kişiden elli kişiye ebola yayıldığı düşünülüyor. 2002-03 SARS salgınında çoğu insan bulaşıcı özellikle göstermiyordu ancak Singapur’daki birkaç süper yayıcının her birinin en az on kişiye hastalık bulaştırdığı tespit edildi. 

Çeviren: Aslı İdil Kaynar

(Guardian)