Yetmiş yıl geçti ama telif hakkı serbest değil!
Yazarın ölümünün ardından 70 yıl geçtiği için 1 Ocak 2016’da kamu malı haline gelecek olan kitabın okur kitlesinin de buna bağlı olarak artması bekleniyordu.
Anne Frank’in ölümünden yetmiş yıl sonra, babası Otto Frank ünlü Anne Frank’in Günlüğü’nün yardımcı yazarı oluyor. Otto Frank’i yardımcı yazar olarak ilan etme kararı, yıl sonunda süresi dolacak olan telif hakkı süresini 35 yıl daha uzatacak. Bu hareketin daha şimdiden yankı uyandırdığı ve pek çok itirazla karşılaştığını söylemek mümkün.
Kendisinin aksine, eşinin Auschwitz’in duvarları ardında yok olduğunu zaten biliyordu Otto Frank, 18 Temmuz 1945’te de korkunç gerçeği öğrenir. Bergen-Belsen toplama kampından kurtulanlar Amsterdam’a döndüğünde, kızları Margot ve Anne’ın aylar önce tifüs salgınında can verdiği haberini getirir.
Perişan haldeki Frank, uzun zamandır çalışanı ve arkadaşı olan Miep Gies’e bütün ailesinin yok olduğunu söyler. Frank’ın firmasında 1933’ten beri çalışmakta olan Gies, Frank ailesine ve yanlarındaki dört Yahudi tanıdığa 25 ay boyunca Nazilerden saklandıkları gizli çatı katında yaşamlarını sürdürebilmeleri için yiyecek ve malzeme götürürken hayatını riske atmıştır. Frank ve ailesini 1944’te Gestapo yerlerini tespit edip götürmesini engelleyemese dahi saklandıkları yerden kurtardıkları tarih boyunca yankılanacak.
“İşte kızın Anne’ın bize bıraktığı miras,” der Gies, Frank’a, onların yakalanmasının ardından saklandıkları çatı katında bulduğu kırmızı-beyaz damalı günlüğü, defterleri ve yüzlerce kâğıdı uzatırken. Haftalar boyunca sayfalara karalanmış sözcüklere bakmayı kaldıramayan Otto, nihayet yazılanları inceleyebildiğinde Anne Frank’iın hareket edebilir bir kitaplığın ardına gizlenmiş çıkıntıdaki saklı hayata tanıklığını keşfeder.
Küçük kızının savaşın ardından bir kitap yayınmlama arzusunu yerine getirmek amacıyla Otto Frank, Anne’ın günlüğünü bazı hassas kısımları çıkartarak derler ve düzenler; böylece 1947’de Hollanda’da yayınlanan ilk baskının müsveddesini hazırlar. O zamandan beri Anne Frank’in Günlüğü 30 milyon kopyanın üzerinde satıldı ve yetmişten fazla dile tercüme edildi.
Yazarın ölümünün ardından 70 yıl geçtiği için 1 Ocak 2016’da kamu malı haline gelecek olan kitabın okur kitlesinin de buna bağlı olarak artması bekleniyordu. Ancak New York Times, günlüğün telif haklarını elinde tutan ve kâr amacı gütmeyen İsveç organizasyonunun, eserin 2050’ye kadar telif hakkı kapsamında kalması için 1980’de vefat eden Otto Frank’ı günlüğün yardımcı yazarı olarak gösterdiğini bildirdi. Kararın, telif hakkının ilk basımının 95 yıl ardından yani 2047’de sona ereceği Amerika’ya ise herhangi bir etkisi olmayacağı belirtildi.
Kurum, günlüğün imtiyaz ücretlerini UNICEF gibi çocuklara yönelik bağış kurumlarına veya Yahudi olmadığı halde 2. Dünya Savaşı sırasında Yahudilere yardım edenler için kurulan fonlara bağışlıyor. Kugelman New York Times’a yaptığı açıklamada, kararın ardında maddi kaygıların yatmadığını, asıl amacın Anne Frank’ın eserinin uygunsuz ticari bir suiistimalden korunması olduğunda ısrar ediyor. Günlükten kısımları tişörtlere basılması, kahve kupalarında kullanılması gibi talepleri kurumun bugüne kadar reddettiği biliniyor.
Karar, Otto’nun yazar olarak gösterilmesinin kitabın yıllar boyunca iddia edildiği üzere bir genç kızın düşüncülerinden oluştuğu iddiasına gölge düşüreceğine inananlar tarafından ise şiddetli bir protestoyla karşılandı. “Argümanlarını takip edecek olursanız, bu bize yıllar boyunca Anne Frank’ın kitabın tek yazarı olduğuna dair yalan söyledikleri anlamına gelir,” diyor Fransız fikir mülkiyeti avukatı Agnes Tricoire.
Sayısız yayınevi telif hakkı süresi dolduktan sora kitabın yeni baskısını yayınlamayı planlıyordu. Öte yandan dijital haklar savunucuları ise, kitabı kamu maliyetinin dışında bırakmanın okur kitlesini kısıtlamasından ve bunun muhtemel etkilerinden duydukları korkuyu dile getirdiler. ”Kurumun özel ticari hakları sayesinde kazandığı her kuruş Anne Frank’in sözlerinin çoğalmasına, benimsenmesine, yorumlanmasına ve okunmasına yönelik bir kıyımdır,” diye yazıyor Cory Doctorow, Boing Boing web sitesinde.
Karar aynı zamanda Anne Frank Fonds ve Amsterdam’daki Anne Frank Evi’ni yöneten ayrı kuruluşların aralarında halihazırda var olan gerilimi arttırdı. Anne Frank Evi’nin yöneticileri çeşitli tarihçiler ve araştırmacılar ile beş yıl sürecek olan ve günlüğün online olarak yayınlanmasını da kapsayan bir projeye girişmiş bulunuyordu. Maatje Mostart, Anne Frank Evi’nin sözcüsü, “Ne Otto Frank ne de başka biri günlüğün yardımcı yazarı değildir,” açıklamasında bulundu.
Fransa’da Nantes Üniversitesi’nde bir profesör olan Olivier Ertzscheid ise günlüğün kamu malı olduğunu ve toplumsal hafıza ve mirasın bir parçası olduğunu savundu. Kasım ayının başlarında kitabın Fransızca parçalarını protesto olarak internette yayınlayan Ertzscheid, kitabın Fransızca baskısını yayınlayan yayınevinden ihtarname alana kadar bunu sürdürdü. New York Times ise Anne Frank Fonds tarafından verilen kararın mahkemede değerlendirilebileceğini açıkladı.
Perişan haldeki Frank, uzun zamandır çalışanı ve arkadaşı olan Miep Gies’e bütün ailesinin yok olduğunu söyler. Frank’ın firmasında 1933’ten beri çalışmakta olan Gies, Frank ailesine ve yanlarındaki dört Yahudi tanıdığa 25 ay boyunca Nazilerden saklandıkları gizli çatı katında yaşamlarını sürdürebilmeleri için yiyecek ve malzeme götürürken hayatını riske atmıştır. Frank ve ailesini 1944’te Gestapo yerlerini tespit edip götürmesini engelleyemese dahi saklandıkları yerden kurtardıkları tarih boyunca yankılanacak.
“İşte kızın Anne’ın bize bıraktığı miras,” der Gies, Frank’a, onların yakalanmasının ardından saklandıkları çatı katında bulduğu kırmızı-beyaz damalı günlüğü, defterleri ve yüzlerce kâğıdı uzatırken. Haftalar boyunca sayfalara karalanmış sözcüklere bakmayı kaldıramayan Otto, nihayet yazılanları inceleyebildiğinde Anne Frank’iın hareket edebilir bir kitaplığın ardına gizlenmiş çıkıntıdaki saklı hayata tanıklığını keşfeder.
Küçük kızının savaşın ardından bir kitap yayınmlama arzusunu yerine getirmek amacıyla Otto Frank, Anne’ın günlüğünü bazı hassas kısımları çıkartarak derler ve düzenler; böylece 1947’de Hollanda’da yayınlanan ilk baskının müsveddesini hazırlar. O zamandan beri Anne Frank’in Günlüğü 30 milyon kopyanın üzerinde satıldı ve yetmişten fazla dile tercüme edildi.
Yazarın ölümünün ardından 70 yıl geçtiği için 1 Ocak 2016’da kamu malı haline gelecek olan kitabın okur kitlesinin de buna bağlı olarak artması bekleniyordu. Ancak New York Times, günlüğün telif haklarını elinde tutan ve kâr amacı gütmeyen İsveç organizasyonunun, eserin 2050’ye kadar telif hakkı kapsamında kalması için 1980’de vefat eden Otto Frank’ı günlüğün yardımcı yazarı olarak gösterdiğini bildirdi. Kararın, telif hakkının ilk basımının 95 yıl ardından yani 2047’de sona ereceği Amerika’ya ise herhangi bir etkisi olmayacağı belirtildi.
Tartışmalı bir telif hakkı durumu doğdu
1963 yılında Otto Frank’in kızının mirasını korumak adına kurduğu Anne Frank Fonds vekillerinden Yves Kugelman, New York Times’a geçtiğimiz yıllarda kurumun danıştığı hukuki bilirkişilerce derlemenin ve düzenlemenin yeni bir eser sayıldığı, bu nedenle ayrıca bir telif hakkına sahip olması gerektiğinin bildirildiğini açıkladı.Kurum, günlüğün imtiyaz ücretlerini UNICEF gibi çocuklara yönelik bağış kurumlarına veya Yahudi olmadığı halde 2. Dünya Savaşı sırasında Yahudilere yardım edenler için kurulan fonlara bağışlıyor. Kugelman New York Times’a yaptığı açıklamada, kararın ardında maddi kaygıların yatmadığını, asıl amacın Anne Frank’ın eserinin uygunsuz ticari bir suiistimalden korunması olduğunda ısrar ediyor. Günlükten kısımları tişörtlere basılması, kahve kupalarında kullanılması gibi talepleri kurumun bugüne kadar reddettiği biliniyor.
Karar, Otto’nun yazar olarak gösterilmesinin kitabın yıllar boyunca iddia edildiği üzere bir genç kızın düşüncülerinden oluştuğu iddiasına gölge düşüreceğine inananlar tarafından ise şiddetli bir protestoyla karşılandı. “Argümanlarını takip edecek olursanız, bu bize yıllar boyunca Anne Frank’ın kitabın tek yazarı olduğuna dair yalan söyledikleri anlamına gelir,” diyor Fransız fikir mülkiyeti avukatı Agnes Tricoire.
Sayısız yayınevi telif hakkı süresi dolduktan sora kitabın yeni baskısını yayınlamayı planlıyordu. Öte yandan dijital haklar savunucuları ise, kitabı kamu maliyetinin dışında bırakmanın okur kitlesini kısıtlamasından ve bunun muhtemel etkilerinden duydukları korkuyu dile getirdiler. ”Kurumun özel ticari hakları sayesinde kazandığı her kuruş Anne Frank’in sözlerinin çoğalmasına, benimsenmesine, yorumlanmasına ve okunmasına yönelik bir kıyımdır,” diye yazıyor Cory Doctorow, Boing Boing web sitesinde.
Karar aynı zamanda Anne Frank Fonds ve Amsterdam’daki Anne Frank Evi’ni yöneten ayrı kuruluşların aralarında halihazırda var olan gerilimi arttırdı. Anne Frank Evi’nin yöneticileri çeşitli tarihçiler ve araştırmacılar ile beş yıl sürecek olan ve günlüğün online olarak yayınlanmasını da kapsayan bir projeye girişmiş bulunuyordu. Maatje Mostart, Anne Frank Evi’nin sözcüsü, “Ne Otto Frank ne de başka biri günlüğün yardımcı yazarı değildir,” açıklamasında bulundu.
Fransa’da Nantes Üniversitesi’nde bir profesör olan Olivier Ertzscheid ise günlüğün kamu malı olduğunu ve toplumsal hafıza ve mirasın bir parçası olduğunu savundu. Kasım ayının başlarında kitabın Fransızca parçalarını protesto olarak internette yayınlayan Ertzscheid, kitabın Fransızca baskısını yayınlayan yayınevinden ihtarname alana kadar bunu sürdürdü. New York Times ise Anne Frank Fonds tarafından verilen kararın mahkemede değerlendirilebileceğini açıkladı.
Kaynak: history.com
.jpg)
