Yeni eleştirel basımların birçok noktada Tanpınar’ı değerlendirme konusunda okuru yüreklendirdiği ifade edilebilir.
Türk edebiyatının kendisine özgü yazar ve şairlerinden biri olarak ön plana çıkan Ahmet Hamdi Tanpınar, etkisi bugün dahi devam eden ve sık sık kendisinden söz ettiren bir isim olarak kabul edilebilir. Geçtiğimiz günlerde eserlerinin yeni ve eleştirel basımları yapılan Tanpınar’ın bunca önemli oluşuyla birlikte bugün ona dair hâlâ yeni bilgi ve metinlerin çıkması, geçmişin bugüne ne derece kuvvetli bir şekilde sirayet edebileceğini de gösteriyor.
Dergâh Yayınları, birkaç yıl evvel Ahmet Hamdi Tanpınar külliyatını yeniden ele alması ve bu konuda derin bir araştırma yapması için özel bir ekip kurdu. Hâlâ devam eden ve Prof. Dr. İnci Enginün danışmanlığında devam ettirilen bu çalışma, Sakine Korkmaz tarafından yürütülüyor. Külliyatın kapak tasarımını Geray Gençer üstlenirken ekibin bugüne kadar ortaya çıkardığı veriler, bize Tanpınar’a dair yeni açılımlar yapılabilmesi için de birtakım göstergeler sunuyor.
Yeni külliyat projesi kapsamında Ahmet Hamdi Tanpınar’ın çoğu İstanbul Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü’ndeki Tanpınar Arşivi’nde olmak üzere, bir kısmı öğrencilerinin özel arşivlerinde yer alan evrakı, gayretli bir çalışmayla önce tasnif edilerek yeni harflere aktarıldı; ardından basılmış eserler ve tefrikalarla da karşılaştırılarak ele alındı. Bu anlamda projenin ilk yayınları olarak eleştirel basımıyla birlikte Huzur, Mahur Beste, Abdullah Efendi’nin Rüyaları, Yaz Yağmuru ve ilk kez yayımlanan Tanpınar’a ait bir Paul Valéry tercümesi olan Monsieur Teste okurla buluştu. Söz konusu bu metinler, Tanpınar külliyatının zamanla giderek genişleyeceğine dair de içerisinde çeşitli göndermeler barındırıyor.
Öncelikle eleştirel basımı yapılan Huzur, Ahmet Hamdi Tanpınar külliyatının en önemli parçalarından biri olarak kabul edilebilir. Bu yeni basımda Huzur’un zaman içerisinde nasıl bir değişime uğradığını eserin tefrikası, ilk baskısı ve daha sonraki yıllarda yapılan baskıları karşılaştırılarak ortaya konuyor. Bir yandan zamanın bir gereği olarak diğer yandan Tanpınar’ın ne derece titiz çalışan bir yazar olduğunu gösteren bir değer olarak ön plana çıkan bu konu, aynı zamanda bir kuşağa bakış olarak da yorumlanabilir.
Ahmet Hamdi Tanpınar, tıpkı çağdaşları Abdülhak Şinasi Hisar, Peyami Safa gibi kaleme aldığı metinler üzerine sıkça çalışan, onları derinlikli bir şekilde yeniden ve yeniden ele alan bir yazar olarak kabul edilebilir. Bu anlamda Huzur, Tanpınar’ın yıllarca üzerine çalıştığı, her yayınlanışında yeniden elden geçirdiği bir romandır. Eseri tefrika olarak yayımladıktan sonra kitaplaştırma sürecinde yeniden ele alan, daha sonrasında gerçekleştirilen her bir baskıda tekrar gözden geçiren Tanpınar, tüm bu süreç boyunca roman defalarca kere elden geçirir. Bu anlamda tüm bu sürecin izlerini Huzur’un eleştirel basımında görmek mümkün.
Huzur konusunda bir diğer önemli nokta, Sakine Korkmaz tarafından yönetilen ekibin Tanpınar’ın diğer eserlerini de taramasıdır. Tanpınar’ın bir kısmı arşivlerde kalan, bir kısmı ise Günlükler’de ve birtakım farklı eserlerde yer alan notları, derlenerek her bir eleştirel basıma not olarak düşülür. Dolayısıyla Tanpınar’ın bir eserini okurken ona, Tanpınar’ın o esere dair düştüğü notlar, günlüklerden alıntılar ve ilgili alt metinler de eşlik eder. Bu da söz konusu baskıların Tanpınar külliyatını kuşatması bakımından ne derece önemli olduğunun bir kez daha altını çizer.
Yeni eleştirel basımların birçok noktada Tanpınar’ı değerlendirme konusunda okuru yüreklendirdiği ifade edilebilir. Metinlere eşlik eden görseller, dönem fotoğrafları, çizimler, okur için bütün bir okumayı daha anlaşılabilir ve görsel kılan unsurlardır. Eserlerinde geniş bir kültürel birikimden ve geçmişten gününe uzanan uzun soluklu bir tarihsel süreçten bahseden Tanpınar ve eserleri için bu önemli bir konudur. Tanpınar’ın bahsettiği sokaklar, kültürel değerler, objeler, dükkânlar bu fotoğraf, çizim ve görsellerle okur için somut bir hâle getirilir. Bu da Tanpınar’ı yeniden okuyanlar için de ilk kez okuyanlar için de bütün bir metni görsellikle bütünleştirir.
Benzer şekilde özellikle Huzur bağlamında yürütülen bir diğer çalışma, romanda adı geçen, kendisinden bahsedilen, söz edilen müzik parçalarının bir liste hâlinde toplanmasıdır. Dergâh Yayınları, bu yeni Tanpınar baskılarında, özellikle de Huzur’da Tanpınar’ın sözünü ettiği, Doğu ve Batı müziğinin önemli eserlerini bir dinleme listesi hâlinde bir araya getirir. Müziğin Tanpınar eserlerinde ne derece başat ve önemli bir unsur olduğu düşünüldüğünde romanı okurken aynı zamanda ona eşlik eden bu parçalar, eserin ruhunu özümsemek, dile getirilen onca şeyi bir noktada duymak, dinlemek, işitmek onu daha da zengin kılar.
İlk kez yayımlanan, bir Paul Valéry tercümesi olan Monsieur Teste ise bir çevirmen olarak Tanpınar’a dair önemli bir çalışma. Fransız edebiyatından sıkça beslenen ve bu konunun altını sık sık çizen Tanpınar, aynı zamanda bir çevirmendir de. Bu noktada bir çevirmen olarak Tanpınar’a dair birçok şey söylenen ve tam anlamıyla ilk kez okurlarla buluşan bu tercüme, yeni bir kazanım olarak değerlendirilebilir. Tanpınar’ın bir Paul Valéry tercümesine girişmesi ise onun edebiyatı çerçevesinde üzerine düşünmeye değer bir başka alan olarak tartışma açılabilir.
Geray Gençer’in bu külliyat projesi için özel olarak çalıştığı yeni kapak ve tasarımlardan da söz etmek gerek. Ahmet Hamdi Tanpınar ve eserlerini modern bir dil ile yeniden yorumlayan Gençer, ortaya tasarım anlamında da zengin bir iş çıkarır.
Son olarak söz konusu bütün bu eleştirel basım Tanpınar eserlerinin bize Ahmet Hamdi Tanpınar’ı yeniden okumak için iyi bir fırsat verdiği söylenebilir. Gerek Tanpınar’ı yeniden okumak isteyenler gerekse onu ilk kez okuyacaklar için bu basımların zengin bir değer taşıdığı ifade edilebilir. Tanpınar’ın beslendiği kaynakları; dinlediği ve eserlerinde de sık sık bahsettiği müzikleri; metinlerinde işlediği bölgeleri, coğrafyaları, mekânları kayıt altına alan görselleriyle dikkat çeken bu yeni baskılar, bize Tanpınar ve zamanına dair şüphesiz birçok şey söylüyor.
