Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz, bilmiyoruz. Ancak biz seyahat etmeye hazırız. Bu da genelde uçağa binmek anlamına geliyor.
Bu konuyu anneler, bulaşıcı hastalık epidemiyoloğu ve bilim insanı olarak mercek altına yatırıyoruz. Şu anlık uçakla seyahat etmeyeceğimize karar vermiş olsak da uçakla seyahat ederken nelere dikkat etmeniz ve riski azaltmak için ne yapmanız gerektiğiyle ilgili sizi bilgilendireceğiz.
Uçak, otobüs ya da tren. Hangisiyle seyahat ediyor olursanız olun hastalık taşıma olasılığı olan bir insanla yakın temas halinde olduğunuzdan korkarsınız. Unutmayın: Herhangi bir belirti göstermeyen insan da Covid-19’u size bulaştırabilir. Enfeksiyon riskiniz doğrudan maruz kalma sürenize ve havadaki virüslü damlacıkların miktarına bağlıdır.
İkinci endişe, kontamine olmuş yüzeylerle temastan kaynaklanır. Hasta birisi, herkes tarafından kullanılan bir kol dayanağını, havaalanı tuvalet tutamağını, koltuğu ya da başka bir şeyi kontamine ettiğinde virüs zamanla azalmasına rağmen saatlerce hayatta kalabilir. Bu yüzeye dokunup ağzınıza ya da burnunuza dokunursanız kendinizi enfeksiyon riski altına sokarsınız.
Hava yolculuğunu yüzde yüz güvenli hale getirmenin bir yolu olmasa da daha güvenli hale getirmenin yolları var. Her seyahatin ayrıntılarını düşünmek önemlidir.
Hazırlığınızı yaparken sağlık uzmanlarının “kontrol hiyerarşisi” dediği şeyi uygulayın. Bu yaklaşım iki maddeyi içeriyor: Hastalığı bulaştırabilecek kişi ve şeylerle etkileşimi en aza indiren stratejiler ve etkileşimi kontrol etmek için insan davranışları.
Etkileşim ya da maruz kalmayı kontrol etmenin en iyi yolu, tehlikeyi ortalıktan kaldırmaktır. Koronavirüsü yok edemediğimiz için öncelikle kendinize seyahati iptal edip edemeyeceğinizi sorun. Eğer yaşlıysanız ya da kronik hastalığınız varsa bu konu hakkında iyice düşünün.
Kendinizin ve ziyaret edeceğiniz kişilerin sağlıklı olduğunu düşünüyorsanız tehlikeyi değiştirmenin yollarını düşünün. Uçakla seyahat etmek yerine araba sürmeniz mümkün mü? Böylece hastalığın bulaşma riskini azaltabilirsiniz.
Yine de uçak kullanmak istiyorsanız uçacağınız havayolu şirketinin nasıl önlemler aldığını araştırın – uçaktaki oturma düzeni gibi. Bazıları uçak yolcu kapasitesini en aza indirgiyor ve yolcular arasında boş koltuk bırakıyor. Bazı şirketler, yüzde yetmiş yolcu koltuk kapasitesinin üzerine çıkılırsa müşterilerin uçuşlarını iptal etmesine izin vereceğini açıkladı.
Kurallar sürekli değişiyor, bu yüzden biletinizi almadan önce bunu göz önünde bulundurun. Belki kulağa mantıksız gelebilir, ancak gideceğiniz yer çok uzaksa birden fazla kısa uçuşlar yapabilirsiniz. Bu, tuvalete kullanma olasılığınızı ve hasta kişi ya da kişilere maruz kalma sürenizi azaltacaktır.
Rezervasyon yaptıktan sonra mümkünse pencere kenarını seçin. Böylece risk yarı yarıya düşer. Sürekli koridorda gidip gelen insanlara maruz kalmazsınız. Uçağın havalandırma sistemiyle ilgili de bilgi alın. Uçaklardaki havalandırma sistemi çalışırken dış temiz havanın, uçakların devridaim havasına oranı çok yüksektir – bu oran çoğu ticari binadan yaklaşık on kat daha fazladır. Çoğu uçağın havalandırma sisteminde HEPA filtreleri bulunur. Bunlar, 0,3 mikron çapındaki partiküllerin giderilmesinde en az yüzde 99,9 etkilidir ve hem daha küçük hem de büyük partiküllerin giderilmesinde daha etkilidir.
Check-in işleminden güvenliğe, uçağa binene kadar birçok yüzeye dokunacaksınız. Enfeksiyon risklerinizi en aza indirmek için bazı öneriler:
- Koltuk ve emniyet kemeri ve kişisel eşyalarınız (pasaportunuz gibi) yüzeyleri dezenfekte etmek için yanınıza ıslak mendil alın.
- Kimliğiniz gibi başkalarının dokunabileceği kişisel eşyalar için plastik torbalar getirin. Dezenfekte ettikten sonra eşyalarınızı koyabileceğiniz yedek torbalarınız olsun.
- Ellerinizi yıkayın ya da mümkün olduğunca sık el dezenfektanı kullanın. Sabun ve su en etkili çözümler olsa da yıkamadan sonra gözden kaçırmış olabileceğiniz kısımlar için el dezenfektanı kullanın.
- Koltuğunuza oturduktan sonra kalkmayın.
- Maske takın. N95/filtreli maskeniz varsa kullanın, ancak diğerleri de işe yarar. Sağlık çalışanları yeteri kadar tedarik edinceye dek N95 satın almanızı önermiyoruz. Eldiven takmanızı önermiyoruz, çünkü bunlar yanlış algıya yol açabilir ve el hijyenini önemsememenize neden olabilir.
- Çocuklarınızla seyahat etmeyi düşünüyorsanız aklınızda bulundurmanız gereken şeyler var. Küçük bir çocuğun maske takmaya ve evde iyi hijyen davranışını sürdürmeye başlaması yeterince zordur, uçarken bunu yapması imkânsız olabilir. İki yaşın altındaki çocuklar maske takmamalıdır.
Çeviren: Aslı İdil Kaynar
(TED Talks)
