Deniz seviyesinin yaklaşık seksen kilometre üzerinde, ozon tabakasını çok geride bıraktığımızda, termosfer isimli büyük bir katmanla karşılaşırız. Burada sıcaklık 2000°C'ye ulaşır. Bu katmanda partiküller o kadar azdır ki müthiş derecedeki ısıyı aktarıcak bir kütle oluşturamazlar. Ancak yine de sayıları güneş fırtınalarıyla atmosferin kıyısına itilmiş yüklü parçacıklarla birleşmeye yeterlidir. Bu birleşmeden muhteşem doğa olayları, Aurora Borealis ve Aurora Australis ya da daha bilinen ismiyle Kuzey ve Güney Işıkları doğar.

Kutup çemberlerinde toplaşan auroralar gün batımından birkaç saat sonra ortaya çıkar ve soluk yeşil renkli perde şeklinde (sarı, eflatun, altın rengi yaylar da çizebilirler) bir süre için görünür olurlar. 

Zamanın başlangıcından beri gören ve duyan, sanatçısıyla ve hikâye anlatıcısıyla, herkesi farklı şekillerde büyülemişlerdir. Hudson Körfezi Eskimoları bu esrarengiz ışıkların kayıp ruhların peşindeki şeytanların el lambaları olduğuna inanıyordu. İskandinav topluluklar ise ölen askerleri Valhalla'ya götüren Valkyrie'lerin zırhları, mızrakları, miğferleri olduğuna inanıyordu. Grönland'taki topluluklar ışıkları doğumda ölen çocukların dans eden ruhlarıyla eşleştiriyordu. 

Kutup auroroları en önce hep ölümle ilişkilendirildi. Güney Avustralya yerlileri Ngarrindjeri'ler ışıklar için ölülerin kamp ateşi derdi. Alaska'nın kuzeyindeki Eskimolar ise Hudson Körfez'indekiler gibi şeytani bir güç olarak görüyordu. 

Roma İmparatorluğu'nun önemli düşünürlerinden Seneca, Naturales Quaestiones kitabında, Roma'nın hemen yanında yer alan Ostia şehrinde çok güçlü bir şekilde ışıldayan bir auroranın görüldüğünden bahsediyor. O kadar güçlüymüş ki askeri üsteki nöbetçiler şehrin yandığını sanıp acil kurtarma durumuna geçmiş. 

18. yüzyıl Avrupa'sındaki önemli bilimsel gelişmelerle Aurora Borealis, diğer tüm doğa olayları gibi, korku unsuru olmaktan merak unsuru olma aşamasına geçer. İngiliz kâşif ve doğa bilimci Samuel Hearne Journey from Prince of Wales’ Fort in Hudson Bay to the Northern Ocean (1795) kitabında Kanada'nın kuzeyindeki Athapapuskow gölünde seyahat ederken Kuzey Işıklarının ona kücücük bir not kağıdını okuyabilmesi için bile yeterince ışık sağladını yazıyor. Aynı zamanda durgun gecelerde bu ışıkların rüzgârda dalgalanan bayrak gibi ses çıkardığını not düşüyor. 

Auroralar hakkında dönem dönem pek çok teori ortaya atıldı. Seneca bulutların üstünde mi yoksa altında mı olduklarını merak ediyordu. Samuel Hearne, dönemindeki birçok insan gibi, ışıklara kayan yıldızların sebep olduğunu düşünüyordu. Benjamin Franklin için gökyüzünde oluşan bir elektrik karmaşasıydı. Ancak yirminci yüzyılda Norveçli bilim adamı Kristian Birkeland (1867-1917) günümüz teorilerinin temellerini attı. Bu esrarengiz ışıklar hâlâ daha da pek çok bilinmezi içinde barındırıyor.

Auroralar merak unsuru olmaya ve evrenin sonsuz gizemlerini bize hatırlatmaya devam edecek gibi görünüyor. John Steinbeck, Travels with Charley kitabında, karavan gezintileri sırasında bir gece köpeğine bisküvi götürmeye giderken aniden tepesinde beliren ışıklarla karşılaşmasını şöyle anlatıyor: 

"... Aurora Borealis tam karşımdaydı. Gizemli bir şekilde asılı duruyordu, aynı zamanda görkemli bir şekilde yürüyordu da. Sonsuz yolcunun sonsuz tiyatroda sahne alışı gibiydi. Gül, lavanta renginde mor mor gecenin kalbi gibi atıyordu. Buz kesmiş yıldızlar arkasından parıldıyordu. Tam da ihtiyacım olduğu anda bu ne güzel manzara!"

Aşağıda 200 senedir sanatçıların resimlerine konu olmuş esrarengiz auroralardan mütevazı bir seçki bulabilirsiniz. 

Kapak Görseli: Aurora Borealis, Frederic Edwin Church, 1865

Renkli dört taş baskı, Meyers Konversations-Lexion, 6. baskı, 16. cilt (1908)

Astronomi: Aurora Borealis, ön tarafta çam ağaçlarıyla. Pastel boyama sonrası renkli taş baskı, M. Raebel, 1909

1729-1735

Physica Sacra'dan bir levha, Johann Scheuchzer, 1731

Northern Lights, Anna Boberg

Northern Mists: Arctic Exploration in Early Times, Fridtjof Nansen, 1911

The National Encyclopaedia: A Dictionary of Universal Knowledge'dan bir görsel, William MacKenzie (1891)

Aurora Borealis, Étienne Léopold Trouvelot, 1882

Northern Lights over Iceland, Harald Moltke, 1899 

Northern Lights, Tom Thomson, 1916

Paradise Found, the Cradle of the Human Race at the North Pole : a Study of the Primitive World'ten bir görsel, 1885 

Aurora Borealis, renkli ahşap gravür, C. Whymper 

Sami on skis in northern lights, Frants Bøe, 1885

Njommelsaska i Lappland, Carl Svantje Hallbeck, 1856

Meyers grosses Konversations-Lexikon, vol. 22 (1908)

Virmalised, ​​​​​​​August Matthias Hagen, 1836

Roald Amundsen'in gemisi Maud Üzerinde ışıldayan Kuzey Işıkları'nın fotoğrafı, 1918-1925 

John Savio (1902–1938)

The Forces of Nature: A Popular Introduction to the Study of Physical Phenomena, Amédée Guillemin, 1877 

Yukarıdakiyle aynı kitaptan başka bir görsel

Jack London'ın Vahşetin Çağrısı kitabında Philip R. Goodwin'e ait görsel, 1904​​​​​​​

Dawson, Yukon bölgesinin başkenti, fotoğraf, 1908 

 

1894-1899

Norveç Ulusal Kütüphanesi'nden bir görsel

The Frozen Crew of the Ice-bound Ship, 1868/ Korsanların kutup bölgesinde ayılarla karşılaşması (görseldeki yazı)

In Nacht und Eis. Die Norwegische Polarexpedition, 1893-1896, 1897

Under Nordlysets Straaler. Skildringer fra Lappernes Land, 1885

Perdus dans les Glaces, 1870 

Under Nordlysets Straaler. Skildringer fra Lappernes Land, 1885 

Our Earth and its Story: A Popular Treatise on Physical Geography, 1887

Farthest North,​​​​​​​ Fridtjof Nansen, 1897 

 Sheldon Jackson, Pathfinder and Prospector of the Missionary Vanguard in the Rocky Mountains and Alaska, 1908 

Northern Lights in Zenith, by Harald Moltke, 1900

Çeviren ve hazırlayan: Alper Güngör
(Public Domain Review)