BBC Kültür, İngiltere dışından 82 edebiyat eleştirmeniyle görüştü ve şu soruyu sordu:
İngiltere’de yazılmış, gelmiş geçmiş en iyi romanlar hangileridir?
İşte ilk 20’ye giren romanlar:
Romanın dili, karakterlerin ve ilişkilerin derinlikli anlatımı Eliot’un bu romanını listede ilk sıraya yerleştirdi. Yazar, duygusal ayrıntıları büyük sosyal dönüşümlerle birleştirerek ustaca anlatmakta çok başarılı. Wall Street Journal gazetesinden Sam Sacks’a göre, Middlemarch “İngilizce dilinde yazılmış, gelmiş geçmiş en büyük sosyal ve psikolojik roman”. Bazı eleştirmenler de onu büyük karakterlerin, büyük fikir ve ideallerin romanı olarak tanımlar. 1819’da doğan yazarın gerçek adı Mary Ann Evans. O çağda kadın yazarların daha çok romantik eserler kaleme aldığı düşünüldüğü için, Evans, eserlerinin ciddiye alınmasını sağlamak amacıyla bir erkek adı kullanmıştı.
New York Times gazetesinin kitap eki eleştirmeni Roxana Robinson, Woolf’un bu romanını “incelikle yazılmış, güzel, şaşırtıcı derecede zeki ve tümüyle özgün” bir kitap olarak tanımlıyor. Kimi eleştirmenler de onu, her okunduğunda yeni zenginlikleri keşfedilecek bir “ihtiyatlı modernizmin şaheseri” olarak görüyor. Deniz Feneri, zaman, özlem, kayıp, sanatsal hırs ve bilinç gibi insan benliğini oluşturan özellikler üzerinde duruyor.
Virgina Woolf’un dördüncü romanı Mrs Dalloway, insan benliğini oluşturan bilincin derinliklerine inme bakımından büyük bir roman olarak görülür. Time dergisi kitap eleştirmeni Lev Grossman, “modern çağda insan olmanın en iyi anlatımı” olarak tanımlıyor romanı.
Büyük Umutlar tam anlamıyla mükemmel bir İngiliz romanı olarak görülür. Bazı eleştirmenler de Charles Dickens’ı gelmiş geçmiş en büyük İngiliz romancısı, Büyük Umutlar’ı da onun en iyi eseri olarak değerlendirir. Klasik Dickens’ta aradığınız her şeyi burada bulabilirsiniz. Sevimli ve kusurlu karakterleriyle, kendi döneminin (hem de günümüzün) politikalarını eleştiren ana hikâye etrafında, dönemin ahlak anlayışını ve kültürünü de eleştiren alt hikâyeler yanında, bir de aşk hikâyesi içeren harika bir anlatım.
Bronte’nin 1847’de geçen ve devrimci özellikler taşıyan Gotik aşk hikâyesinde, bir genç kadının zengin olma ve kendi istediği şekilde ihtiraslı bir hayat sürme arayışına tanıklık ederiz. Romanın kahramanı öksüz Jane Eyre’in kimliğini bulmaya çalışması, karmaşık ahlaki boyutları olan seçimleri ve duygu durumu ayrıntılı biçimde anlatılır. Farklı zamanlarda birkaç kez okumaktan sıkılmayacağınız türden bir roman.
Dickens’ın bu romanı da birinci tekil kişinin geçmiş zaman anlatımı ile üçüncü tekil kişi hakkında şimdiki zaman aktarımı arasında gidip gelmesi bakımından oldukça özgün bulunur. Bu anlatım biçimiyle romandaki birçok karakterin hikâyesi anlatılır. Yazıldığı dönemde pis ve sisli bir kent olan Londra’daki yaşama iyi tanıklık eden bir eser olarak bilinir.
19. yüzyıl romanlarına özgü ustalıkla yazılmış bu roman psikolojik enerji bakımından da en zengin örneklerden biri olarak değerlendirilir. Katmanlı anlatımı, inanılmaz hayal gücü ve bir aşk hikâyesinden öteye giden, önemli ve gerekli olanı gösteren içeriğiyle hayranlık uyandırır. Hikaye geçici arzularımızın ‘ebedi temellerini’ sergiler.
Dickens’ın David Copperfield romanı çok canlı karakterlere sahiptir. Farklı sınıflardan insanları içerir. Bugün bile günlük yaşantımızda karşılaştığımız bazı insanlar bize bu karakterleri hatırlatır. Bazı zamanlar dünyaya bakışımızda da o karakterleri buluruz.
Bu öncü romanın yarattığı “canavar”, bilimkurgu ve Gotik korku romanı alanında iki yüz yıla damgasını vurdu. Frankenstein yazarların hayal dünyasını şekillendirmeye devam ediyor. Biçim ve içerik olarak büyük önem taşıyan bu romanın yazarı Shelley, çığır açan bu kitabı yazmaya başladığında henüz genç bir kızdı.
Bazı eleştirmenler Thackeray’in bu tek eserinin hak ettiği değeri görmediği kanısında. Fakat bu 1847-48 dönemini anlatan ve bazılarınca sıkıcı bulunabilecek uzun roman, İngiliz edebiyatının en iyi anlatılmış olumsuz kahramanını içerir. Sınıf, sınıf atlama isteği ve mali kriz konuları etrafında dönen roman günümüz okurlarına yabancı konular gelmeyecektir. Unutulmaz karakterleri, kapsamı, duygulandırma yeteneği bakımında hem gününün hem de tüm zamanların romanı olarak görülür.
Austen’in romanı bildik şu cümleyle başlar: “Zengin ve bekâr her erkeğin mutlaka bir eşe ihtiyacı olduğu dünyaca kabul edilir bir gerçektir.'' Evlenmemiş beş kız kardeşten biri olan Elizabeth Bennett’in zengin ve toprak sahibi Bay Darcy ile ilişkisi anlatılırken öbür kardeşlerin evlilik umutları, eş seçerkenki tercihleri, sınıf atlama özlemleri ele alınır.
Akıldan çıkmaz ve etkileyici kelimelerle devlet kontrolünü ve gözetimini anlatan Orwell’in distopya romanının içeriği bugün de geçerliliğini koruyor. Kitapta geçen Büyük Birader ve Düşünce Polisi gibi deyimler kültürel DNA’nın bir parçası haline gelmiştir. Bazı eleştirmenler 1984’ü otoriter rejimin zalimliğini ve kötülüğünü, ideolojinin bulaşıcı sinsiliğini en iyi tanımlayan kitap olarak değerlendirir.
Romanın Amerikalı anlatıcısının “Duyduğum en acıklı hikâye bu” sözleriyle başlar hikâye ve birbirini aldatan eşlerin, boşanmaların, ölümlerin, intihar ve çıldırmaların hikâyesi anlatılır. Ford’un bir arkadaşının sözleriyle bu aslında, “İngilizce dilinde yazılmış en iyi Fransız romanıdır”. Muhteşem anlatım tekniğiyle Ford, karakterlerinin psikolojisine, ahlaki zayıflıklarına ve çağın ıstıraplarına nüfuz eder. Onun kurduğu açmazlar tüm romancılar için örnek teşkil eder.
Romanın kahramanı Clarissa Harlow’un trajedisi, dizginsiz aşk hayallerini, kendi elleriyle yıkıma sürüklenişini ve korkunç Robert Lovelace’in tutsağı olmasını içerir. Clarissa, erkeklerin kadınlara çektirdikleri nedeniyle kararan bir kalbin romanıdır ve bazı eleştirmenler, romanın ortaya çıkışını buna bağlar. Bazıları da Don Kişot gibi derin, Dostoyevski, Tolstoy ve Flaubert’in hikâyeleri kadar acımasız bulduğu bu romanın hak ettiği ilgiyi görmediğinden yakınır.
McEwan’ın muhteşem bir kurgusu olan bu eseri 1935’te başlar ve altmış yıla yayılır. Küçük Briony’nin tanık olduğu bir olayla ilgili ifadesinde kuşkuları komşunun oğluna çekmesinin sonuçları ağır olacaktır. Daha sonra savaş yıllarında Dunkirk çıkartmasına ve Londra’nın bombalanmasına tanık oluruz. Briony hemşiredir ve kefaret ararken kendisini resme vermiştir. Hikâye geliştikçe onun bakış açısındaki değişimi, anlatımdaki sürprizleri, savaşın yıkıcı etkilerini görürüz.
Eleştirmenler Woolf’un bu romanını döneminin çok ilerisinde, okyanus kadar heyecan verici ve karmaşık bir roman olarak görüyor. Kitapta altı ses vardır. Bunlar E.M. Forster, TS Eliot, Lytton Strachey, Mary Hutchinson, Thoby Stephen, Vanessa Ball ve Woolf’un kendisinin sesidir ve günlük yaşamın akışına dair şiirsel pasajlarla iç içe geçer bu sesler.
Eleştirmenler bu romanda Forster’ın yalnızca romanın, edebiyatın amacını değil, bir bütün olarak insanın özlemlerini anlattığını ifade ediyor. Bazıları da onu insanın var oluşuna dair en özlü pasajlar içeren, ail eve kardeşlik ilişkilerinin karmaşıklığını çok iyi tariff eden bir kitap olarak görüyor.
Ishiguro’nun üçüncü romanı olan bu kitap, 1989’da İngilizce dilinde yazılmış kitaplara verilen Man Booker ödülünü aldı. Kitapta, Lord Darlington’un sadık uşağı Stevens’ın İkinci Dünya Savaşı sırasındaki hikâyesi anlatılır. Stevens öylesine resmidir ki ilk adını bile öğrenemeyiz. Anılarına ve güncelerine bakarak aslında bir zamanlar evin öbür hizmetlisi Bayan Kenton’dan hoşlanmış olduğunu fark eder. O ise artık evden ayrılmış, evlenmiş, çocuk sahibi bir kadındır. İşverenini değiştirir, Bayan Kenton’u aramaya çıkarken hayatındaki pişmanlıkları ve kaçırdığı fırsatları düşünür.
Austen’in hayattayken yayımlanan bu son romanı da onun basiretli ve eğlenceli toplumsal eleştirilerinin çok başarılı bir örneğini oluşturur. Romanın kahramanı Emma genç, güzel, zeki ve zengin olmasına rağmen kendisini evlilik oyunlarının içinde bulur. Ailesinin ve arkadaşlarının yaşamlarına müdahale ederken kendi kusurlarının farkında değildir. Ta ki kendisine âşık olduğunu iddia ettiği üç erkekten birine âşık olup “mükemmel mutluluğu” buluncaya dek.
Jane Austen’in ölümünden sonra yayımlanan bu son romanının kahramanı yaşı ilerlemiş, erdemlerini çevresindeki insanların görmediği, ama sonunda sevdiği erkekle mutlu bir evlilik yapan bir kadın. Kitaptaki keskin zekâyı ve duruluğu öven eleştirmenler, ağırlığının ve karmaşıklığının onu “okunması gereken bir kitap” haline getirdiğini ifade ediyor.
1. Middlemarch (George Eliot, 1874)
Romanın dili, karakterlerin ve ilişkilerin derinlikli anlatımı Eliot’un bu romanını listede ilk sıraya yerleştirdi. Yazar, duygusal ayrıntıları büyük sosyal dönüşümlerle birleştirerek ustaca anlatmakta çok başarılı. Wall Street Journal gazetesinden Sam Sacks’a göre, Middlemarch “İngilizce dilinde yazılmış, gelmiş geçmiş en büyük sosyal ve psikolojik roman”. Bazı eleştirmenler de onu büyük karakterlerin, büyük fikir ve ideallerin romanı olarak tanımlar. 1819’da doğan yazarın gerçek adı Mary Ann Evans. O çağda kadın yazarların daha çok romantik eserler kaleme aldığı düşünüldüğü için, Evans, eserlerinin ciddiye alınmasını sağlamak amacıyla bir erkek adı kullanmıştı.
2. Deniz Feneri (Virginia Woolf, 1927)
New York Times gazetesinin kitap eki eleştirmeni Roxana Robinson, Woolf’un bu romanını “incelikle yazılmış, güzel, şaşırtıcı derecede zeki ve tümüyle özgün” bir kitap olarak tanımlıyor. Kimi eleştirmenler de onu, her okunduğunda yeni zenginlikleri keşfedilecek bir “ihtiyatlı modernizmin şaheseri” olarak görüyor. Deniz Feneri, zaman, özlem, kayıp, sanatsal hırs ve bilinç gibi insan benliğini oluşturan özellikler üzerinde duruyor.
3. Mrs Dalloway (Virginia Woolf, 1925)
Virgina Woolf’un dördüncü romanı Mrs Dalloway, insan benliğini oluşturan bilincin derinliklerine inme bakımından büyük bir roman olarak görülür. Time dergisi kitap eleştirmeni Lev Grossman, “modern çağda insan olmanın en iyi anlatımı” olarak tanımlıyor romanı.
4. Büyük Umutlar (Charles Dickens, 1861)
Büyük Umutlar tam anlamıyla mükemmel bir İngiliz romanı olarak görülür. Bazı eleştirmenler de Charles Dickens’ı gelmiş geçmiş en büyük İngiliz romancısı, Büyük Umutlar’ı da onun en iyi eseri olarak değerlendirir. Klasik Dickens’ta aradığınız her şeyi burada bulabilirsiniz. Sevimli ve kusurlu karakterleriyle, kendi döneminin (hem de günümüzün) politikalarını eleştiren ana hikâye etrafında, dönemin ahlak anlayışını ve kültürünü de eleştiren alt hikâyeler yanında, bir de aşk hikâyesi içeren harika bir anlatım.
5. Jane Eyre (Charlotte Brontë, 1847)
Bronte’nin 1847’de geçen ve devrimci özellikler taşıyan Gotik aşk hikâyesinde, bir genç kadının zengin olma ve kendi istediği şekilde ihtiraslı bir hayat sürme arayışına tanıklık ederiz. Romanın kahramanı öksüz Jane Eyre’in kimliğini bulmaya çalışması, karmaşık ahlaki boyutları olan seçimleri ve duygu durumu ayrıntılı biçimde anlatılır. Farklı zamanlarda birkaç kez okumaktan sıkılmayacağınız türden bir roman.
6. Kasvetli Ev (Charles Dickens, 1853)
Dickens’ın bu romanı da birinci tekil kişinin geçmiş zaman anlatımı ile üçüncü tekil kişi hakkında şimdiki zaman aktarımı arasında gidip gelmesi bakımından oldukça özgün bulunur. Bu anlatım biçimiyle romandaki birçok karakterin hikâyesi anlatılır. Yazıldığı dönemde pis ve sisli bir kent olan Londra’daki yaşama iyi tanıklık eden bir eser olarak bilinir.
7. Uğultulu Tepeler (Emily Brontë, 1847)
19. yüzyıl romanlarına özgü ustalıkla yazılmış bu roman psikolojik enerji bakımından da en zengin örneklerden biri olarak değerlendirilir. Katmanlı anlatımı, inanılmaz hayal gücü ve bir aşk hikâyesinden öteye giden, önemli ve gerekli olanı gösteren içeriğiyle hayranlık uyandırır. Hikaye geçici arzularımızın ‘ebedi temellerini’ sergiler.
8. David Copperfield (Charles Dickens, 1850)
Dickens’ın David Copperfield romanı çok canlı karakterlere sahiptir. Farklı sınıflardan insanları içerir. Bugün bile günlük yaşantımızda karşılaştığımız bazı insanlar bize bu karakterleri hatırlatır. Bazı zamanlar dünyaya bakışımızda da o karakterleri buluruz.
9. Frankenstein (Mary Shelley, 1818)
Bu öncü romanın yarattığı “canavar”, bilimkurgu ve Gotik korku romanı alanında iki yüz yıla damgasını vurdu. Frankenstein yazarların hayal dünyasını şekillendirmeye devam ediyor. Biçim ve içerik olarak büyük önem taşıyan bu romanın yazarı Shelley, çığır açan bu kitabı yazmaya başladığında henüz genç bir kızdı.
10. Gurur Dünyası (William Makepeace Thackeray, 1848)
Bazı eleştirmenler Thackeray’in bu tek eserinin hak ettiği değeri görmediği kanısında. Fakat bu 1847-48 dönemini anlatan ve bazılarınca sıkıcı bulunabilecek uzun roman, İngiliz edebiyatının en iyi anlatılmış olumsuz kahramanını içerir. Sınıf, sınıf atlama isteği ve mali kriz konuları etrafında dönen roman günümüz okurlarına yabancı konular gelmeyecektir. Unutulmaz karakterleri, kapsamı, duygulandırma yeteneği bakımında hem gününün hem de tüm zamanların romanı olarak görülür.
11. Aşk ve Gurur (Jane Austen, 1813)
Austen’in romanı bildik şu cümleyle başlar: “Zengin ve bekâr her erkeğin mutlaka bir eşe ihtiyacı olduğu dünyaca kabul edilir bir gerçektir.'' Evlenmemiş beş kız kardeşten biri olan Elizabeth Bennett’in zengin ve toprak sahibi Bay Darcy ile ilişkisi anlatılırken öbür kardeşlerin evlilik umutları, eş seçerkenki tercihleri, sınıf atlama özlemleri ele alınır.
12. 1984 (George Orwell, 1949)
Akıldan çıkmaz ve etkileyici kelimelerle devlet kontrolünü ve gözetimini anlatan Orwell’in distopya romanının içeriği bugün de geçerliliğini koruyor. Kitapta geçen Büyük Birader ve Düşünce Polisi gibi deyimler kültürel DNA’nın bir parçası haline gelmiştir. Bazı eleştirmenler 1984’ü otoriter rejimin zalimliğini ve kötülüğünü, ideolojinin bulaşıcı sinsiliğini en iyi tanımlayan kitap olarak değerlendirir.
13. İyi Asker (Ford Madox Ford, 1915)
Romanın Amerikalı anlatıcısının “Duyduğum en acıklı hikâye bu” sözleriyle başlar hikâye ve birbirini aldatan eşlerin, boşanmaların, ölümlerin, intihar ve çıldırmaların hikâyesi anlatılır. Ford’un bir arkadaşının sözleriyle bu aslında, “İngilizce dilinde yazılmış en iyi Fransız romanıdır”. Muhteşem anlatım tekniğiyle Ford, karakterlerinin psikolojisine, ahlaki zayıflıklarına ve çağın ıstıraplarına nüfuz eder. Onun kurduğu açmazlar tüm romancılar için örnek teşkil eder.
14. Clarissa (Samuel Richardson, 1748)
Romanın kahramanı Clarissa Harlow’un trajedisi, dizginsiz aşk hayallerini, kendi elleriyle yıkıma sürüklenişini ve korkunç Robert Lovelace’in tutsağı olmasını içerir. Clarissa, erkeklerin kadınlara çektirdikleri nedeniyle kararan bir kalbin romanıdır ve bazı eleştirmenler, romanın ortaya çıkışını buna bağlar. Bazıları da Don Kişot gibi derin, Dostoyevski, Tolstoy ve Flaubert’in hikâyeleri kadar acımasız bulduğu bu romanın hak ettiği ilgiyi görmediğinden yakınır.
15. Kefaret (Ian McEwan, 2001)
McEwan’ın muhteşem bir kurgusu olan bu eseri 1935’te başlar ve altmış yıla yayılır. Küçük Briony’nin tanık olduğu bir olayla ilgili ifadesinde kuşkuları komşunun oğluna çekmesinin sonuçları ağır olacaktır. Daha sonra savaş yıllarında Dunkirk çıkartmasına ve Londra’nın bombalanmasına tanık oluruz. Briony hemşiredir ve kefaret ararken kendisini resme vermiştir. Hikâye geliştikçe onun bakış açısındaki değişimi, anlatımdaki sürprizleri, savaşın yıkıcı etkilerini görürüz.
16. Dalgalar (Virginia Woolf, 1931)
Eleştirmenler Woolf’un bu romanını döneminin çok ilerisinde, okyanus kadar heyecan verici ve karmaşık bir roman olarak görüyor. Kitapta altı ses vardır. Bunlar E.M. Forster, TS Eliot, Lytton Strachey, Mary Hutchinson, Thoby Stephen, Vanessa Ball ve Woolf’un kendisinin sesidir ve günlük yaşamın akışına dair şiirsel pasajlarla iç içe geçer bu sesler.
17. Howards End (E.M. Forster, 1910)
Eleştirmenler bu romanda Forster’ın yalnızca romanın, edebiyatın amacını değil, bir bütün olarak insanın özlemlerini anlattığını ifade ediyor. Bazıları da onu insanın var oluşuna dair en özlü pasajlar içeren, ail eve kardeşlik ilişkilerinin karmaşıklığını çok iyi tariff eden bir kitap olarak görüyor.
18. Günden Kalanlar (Kazuo Ishiguro, 1989)
Ishiguro’nun üçüncü romanı olan bu kitap, 1989’da İngilizce dilinde yazılmış kitaplara verilen Man Booker ödülünü aldı. Kitapta, Lord Darlington’un sadık uşağı Stevens’ın İkinci Dünya Savaşı sırasındaki hikâyesi anlatılır. Stevens öylesine resmidir ki ilk adını bile öğrenemeyiz. Anılarına ve güncelerine bakarak aslında bir zamanlar evin öbür hizmetlisi Bayan Kenton’dan hoşlanmış olduğunu fark eder. O ise artık evden ayrılmış, evlenmiş, çocuk sahibi bir kadındır. İşverenini değiştirir, Bayan Kenton’u aramaya çıkarken hayatındaki pişmanlıkları ve kaçırdığı fırsatları düşünür.
19. Emma (Jane Austen, 1815)
Austen’in hayattayken yayımlanan bu son romanı da onun basiretli ve eğlenceli toplumsal eleştirilerinin çok başarılı bir örneğini oluşturur. Romanın kahramanı Emma genç, güzel, zeki ve zengin olmasına rağmen kendisini evlilik oyunlarının içinde bulur. Ailesinin ve arkadaşlarının yaşamlarına müdahale ederken kendi kusurlarının farkında değildir. Ta ki kendisine âşık olduğunu iddia ettiği üç erkekten birine âşık olup “mükemmel mutluluğu” buluncaya dek.
20. İkna (Jane Austen, 1817)
Jane Austen’in ölümünden sonra yayımlanan bu son romanının kahramanı yaşı ilerlemiş, erdemlerini çevresindeki insanların görmediği, ama sonunda sevdiği erkekle mutlu bir evlilik yapan bir kadın. Kitaptaki keskin zekâyı ve duruluğu öven eleştirmenler, ağırlığının ve karmaşıklığının onu “okunması gereken bir kitap” haline getirdiğini ifade ediyor.
Kaynak: BBC Kültür
.jpg)
