[button]Zeynep Heyzen[/button] 30 Ağustos günü, 1995 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’ne değer görülen Seamus Heaney’i kaybettik. Kaybettik diyorum ama Türkiye’yi derinden etkileyen bir kayıp değildi. Heaney de bütün şairlerin karşılaştığı lanetten mustaripti: Öbür dillere çok az çevrilmiş, çevrilirken kan kaybetmiş, sözcüklerinin gücü Anadolu topraklarına kadar ulaşmamıştı. Ama “Korkma” diyerek öldü Heaney ve bu söz sözüyle bile olsa gerçek bir İrlandalı gibi uğurlanmayı hak etti. Haliyle önce İrlandalılar hazin kayıpları karşısında duygularını dile getirdiler. Colm Toibin, “Sözcükleri doğru kullanmanın gücüne inanırdı,” dedi şair için. Bono ise edebiyatın yalnızca bir şair değil, düşünür de kaybettiğini söylüyordu açıklamasında: ”Ne zaman önemli bir toplantıya gidecek olsam yanımda Seamus Heaney’nin şiir kitaplarından götürüyorum. Birilerinden bir şey isteyecekseniz öncesinde onlara hediye vermek iyi bir fikirdir. Ben de Seamus Heanley’nin kitaplarını veriyorum. Papa’dan tanıştığım bütün ülke başkanlarına kadar herkese onun şiirlerini hediye etmişimdir. Daha bu hafta (şairin öldüğü haftayı kastediyor, yn.) Liberya Başkanı Johnson Sirleaf’e Electric Light kitabını verdim. Başkan, ülkesinin her yerine elektriğin ulaşmasını sağlamak için büyük bir çaba harcıyor, bu yüzden kitabı gördüğünde inanamadı. Verilebilecek en uygun hediyeydi. Bugüne dek yaptığım bütün seyahatlerde Seamus benimleydi ve pek çok kez sözcüklerine sığınmış, orada aradığım huzuru bulmuşumdur. Katı kuralları olan bir dünyada yaşıyoruz ve şiir bazen yorgunluğunuzu atıp kafanızı toplamanızı sağlayacak yerdir. Ben, Seamus’un dünyasına çekiliyordum ve bazı dizeleri kalbime işlenmiş dövmeler gibidir.”

1995’te Heaney üzerinden barış isteyen bir Kuzey İrlanda’ya verilen Nobel

Heaney 1995 yılında İrlanda’yı, Katolikliği ve Kelt inançlarını, kırları, aile değerlerini ve aşkları anlatan pastoral şiirleriyle Nobel’i kazandığında, sonuç eleştirmenleri şaşırtmıştı. William Buttler Yeast’ten sonra gelmiş geçmiş en önemli İrlandalı şair olduğu söyleniyordu ama Nobel’in bir şaire gideceği düşünülmemişti. Nobel komitesi, “Gündelik hayatın sıradanlığında yakaladığı mucizeler, şiirlerinin lirik güzelliği ve ahlaki derinliği için” ödülü Heaney’e layık bulduklarını açıklamıştı. Hepimiz Nobel’in politik bir ödül olduğunu biliyoruz. Nobel-Heaney-Kuzey İrlanda-IRA ilişkisini açıklamayı denemeyeceğim. Bunun yerine LA Times’ta şairi övmek amacıyla aktarılan hikâyeyi buraya alıp yorumu sizlere bırakıyorum: “Kuzey İrlanda’da 1963-1985 arasındaki dönem “Na Trioblóidí” (bela) olarak bilinir. Aynı yıllarda Seamus Heaney adı sanı bilinen ve saygı duyulan bir şairdi. Ölen arkadaşları hakkında yazmış ama siyasi ses tonundan uzak durmuştu. Şiirleri bireylere dairdi. Ülke kaos ortamına sürüklenirken İrlandalı Cumhuriyetçi eylemcilerden biri trende Seamus Heaney’i gördü ve o sırada İngiliz hapishanelerinde açlık grevi yapan IRA savaşçılarını destekleyen bir şeyler yazmasını rica etti. Heaney reddetti. Sürtüşme büyüdü. 1979’da şair, IRA’nın kendisinden istediğinin tam aksini yaptı ve ‘sanat sanat içindir’ tezini savunduğunu bir kere daha gözler önüne seren ‘The Singer’s House’ (‘Şarkıcının Evi’) şiirini yazdı. Ona göre savaş zamanında bile sanat kendisi için varolabilmeli, politikadan uzak durabilmeliydi. (Mo Yan’ın tavrını hatırlatıyor aslında.) Belfast bombalandığında kayıt stüdyosunu kapatma kararı alan müzisyen arkadaşına şöyle yazacaktı: ‘Seni ne zaman ziyarete gelsem şarkı söylerdin. Yeniden ayağa kalk dostum. İnancımız, melodilerin gücünedir.’ İki yıl sonra verdiği bir röportajdaysa onu dünya çapında meşhur eden ‘The Singer's House’ şiirinin ‘Şairin ve şiirin, detone bir dünyada melodi arayışı’ olduğunu açıklayacaktı. IRA’ya hiç evet demedi ama İngiliz şairler antolojisine dahil edildiğinde de gecikmeden bir şiirle itiraz etti:

Pasaportum yeşil olsa da Görülmemiştir kadehimin Kraliçe’nin şerefine kalktığı

Bu şiir, bugüne dek yazılmış en incelikli siyasi şiirlerden biri kabul edilir. Seamus Heaney, Dublin’de kısa bir hastalık döneminin ardından acı çekmeden hayata gözlerini yumduğunda 74 yaşındaydı. Oğlu Michael Heaney, babasının ölmeden önce kullanmaktan zevk aldığı Latinceyle yazdığı kelimeleri okudu cenazede: Noli timere. ‘Korkma!’”