Proust kendi çağına sesiyle, diliyle yön verir. Onun edebiyatı tarzıyla çıktığı zirveden kolay kolay inmeyecek benzersiz bir yerde durmaktadır.
Marcel Proust'a biçim veren içinde doğup büyüdüğü çevresidir ve bunda da en belirleyici özne anne ve babadır. Baba burnundan kıl aldırmayan, otoriter, bildiğim bildik gölgesi ağır bir doktordur. Sosyal çevresi geniştir, ekonomik nüfuzu yabana atılamayacak kadar güçlüdür, (Proust bir ömür boyunca maddi sıkıntı çekmeyecektir) üstelik tıp alanıyla ilgili kitaplar yazmaktadır. Anne, aşırı korumacı ve kaygılı bir tiptir. Proust, dört yaşından başlayarak annesini kaybedinceye kadar ona, ‘sevgili anneciğim’ diye hitap ederken bir kez olsun bundan şaşmaz. O, annesinin, birden çok çocuğu olmasına rağmen, hiç büyümeyecek olan biricik oğludur. Hassas, çabuk etkilenip hastalanan kırılgan bir yapısı vardır Marcel Proust’un. Odasından kolay kolay çıkmaz. Perdeleri sürekli kapalı, teni güneşe çıkamayacak kadar hassastır. Astım hastasıdır. Annesi onu gözü gibi korur, tehlike olarak nitelediği birçok şeyden uzak tutmaya çalışır.
Böyle koşullarda büyüyen genç Proust, eğer şartlardan memnunsa, bir itirazı yoksa, pekala evlenip çoluk çocuğa karışabilir, anne babasının ondan istediği gibi kendine mutlu bir yuva kurabilir, onları memnun eder ve mirasına konabilirdi. Ekonomik kaygı taşımamaktadır. Ama baştan bu tablonun içine sinmediği ve karşı koyuşu güçlü bir araçla, yani edebiyatla karanlık perdeyi yırtabileceğini inanır, düşünür. Bekler, düşünür, biriktirir. Cevabı büyük olmalıdır. Yakasına yapışan bu mutsuzluk pençesinden ancak kendini bir başkası olarak ortaya koyarken bu ağır yükü üzerinden atacağını düşünür. Önünde çok etkili bir silah olarak günlük hayat durmaktadır ve Proust için günlük ilişkilerinden beslenerek, hayatı dönüştürerek ortaya bir milyon iki yüz elli bin sözcüklü Kayıp Zamanın İzinde gibi eşsiz yedi ciltlik devasa bir eser ortaya koyacaktır. Bir kaç arkadaşı kapısına dayandığında, romanlarındaki karakterlerin kendileriyle birebir örtüştüğünü söyleyip öfkelerini kapısına bırakmaktan geri durmamışlardır. Proust kendi çağına sesiyle, diliyle yön verir. Onun edebiyatı, tarzıyla çıktığı zirveden kolay kolay inmeyecek benzersiz bir yerde durmaktadır.
Bilindiği üzere asosyal bir insan değildir Proust, hatırı sayılır çevresi okuru şaşırtmaz. Arkadaşlarının davetlerine gider, onlar için zengin yemek sofraları kurar, sınır tanımayan ikramlarıyla hoşnut kılmaya çalışırdı. Kadınlara karşı çok kibardır, onlara çeşitli hediyeler, çiçekler yollar. Başarısızlıkla sonuçlanmış bir kaç kalp kırıklığından bahsedilebilir.
Bir keresinde böyle bir gecede James Joyce ile karşılaşmış, onunla aralarında hiçbir diyalog geçmemiştir. Arabanın arka koltuğunda yan yana, Proust üstünden dört mevsim çıkarmadığı paltosuyla sessizce otururken, Joyce, sigarayı sigarayla tazelemekte, arabanın camlarını kendi isteğince indirip aracın içini havalandırmaktadır. Proust ona ifrit olur. Birbirlerini tanıyor, yazdıklarıyla birbirlerinden haberdar olmalarına rağmen, Proust araçtan ininceye kadar tek söz etmez, şoförüne Bay Joyce’u evine bırakmasını rica eder.
Bir başka ilginç olay, Proust’un yazdıkları dışında bunda bir parmağı yoktur, Virginia Woolf’un onun romanlarıyla tanıştıktan sonra uzun bir süre, sanırım dört beş yıldır bu zaman dilimi, ‘Proust yazılması gerekeni yazmış, bundan sonra yazılacak ne kaldı ki bana?’ düşüncesiyle umutsuzluğa düştüğü ve uzun bir süre tek bir sözcük yazmadığıdır. Bundan, onun kitaplarıyla arasına mesafe bırakarak kurtulacak, kendi sesinin edebiyatında serpilip gelişmesine izin verdikten sonra iz bırakacaktır. Okuyan ve yazan insan yeri geldiğinde çok sevdiği bir romanı kenara koymasını bilmelidir.
Alain De Botton’ın, Proust Yaşamınızı Nasıl Değiştirebilir kitabı kişisel gelişim kitabı gibi keyifle ve kolay okunabilen, farklı okurlara seslenmeyi başarabilen türden anlaşılır ve neşeli bir kitap.
Meraklı bir okur için ilişkileriyle, aile yapısıyla Marcel Proust’un farklı ve ilginç hayatını anektodlarla deneyimlerken, aşk, acı, arkadaşlık, mutluluk gibi hayat meseleleriyle ilgili farkındalık düzeyi değişecektir. Proust Yaşamınızı Nasıl Değiştirebilir, Proust’un edebiyatını yaratırken bunu nasıl gerçekleştirdiğini, yazarın yazınsal dünyasına eğilirken kaynaklarını bize gösteren zengin bir deneme kitabı olarak yanı başımızda duracaktır.
İngiltere’de, Alain De Botton'ın kendi ülkesinde, ‘Proust’u Okuma ve Anlama’ yarışmaları düzenlenirken, bizim dilimizde de yeni başlayanlar için bu kitap Proust’u bir ilk okuma kılavuzu olarak neden okunmasın.
