Sanat eseri yüzyılları aşarak gelir, kuş uçmaz kervan geçmez bir kasabada kendi halinde yaşayan birini yakalar ve içindeki çekirdeği filizlendirip ondan, kitleleri peşinden sürükleyecek devrimciler çıkartabilir.
Sanat her şeye kadirdir. Sözgelimi Dostoyevski'nin romanları, Monet'in resimleri aradan bunca zaman geçmesine ve dünya onca savaşlar, devrimler, toplumsal çalkantılar görmesine rağmen bugün hala insanları büyülemeye, düşünmeye ve harekete geçirmeye devam ediyor. Fakat edebiyatın, resmin hatta müziğin bile gücünü aşan bir cevher var insan için: Koku. Kokuda insan üstü, beşer üstü bir sihir var. Belki büyük inkılaplara, toplumsal devinimlere doğrudan sebep olmaz ama ömrümüzün bir döneminde zihnimize nüfuz etmiş bir koku ya da yaşantımızın özel bazı süreçlerinde aşinası olduğumuz rayihalar, muhayyilemizin en kuytu köşelerine siner, unutulur ve bir gün, hayatımızın bambaşka bir anında gizlendiği yerlerden yukarı çıkar, burnumuza gelir ve bize mucizevi anlar, hazlar yaşatır.
Benim yaşam serüvenimde de bir koku vardır ki kimi zaman, hani o eşref vakitlerinde, burnuma geldiğinde bütün serencamım gözümün önünde belirir ve alıp götürür beni çocukluğumun tozlu günlerine. Ne zaman yanık bir mazot kokusu, egzoz dumanı teneffüs etsem, o anda neyle meşgul olursam olayım bilincimi örten sisler dağılır ve Cennet Sineması’ndaki şeritli film makinesinden perdeye yansıyormuş gibi Renault station wagon bir otomobil, köyümüzü uzaklardaki şehre bağlayan şose yoldan, tozu dumana katarak, kendine özgü klakson sesiyle geliyordur. Köylüye somun ekmeği getiriyordur. Evet, somun ekmeği. Somun ekmeği başka insanlar için başka şeyler ifade edebilir ama benim için somun kokusu, o klakson sesi ve tabii ki egzoz kokusu şehir demekti. Işıklı kentler, okullar, limanlar ve alengirli caddeler demekti. Bir bakıma köyümüzü çevreleyen dağların öte tarafındaki, benim bilmediğim, görmediğim ama hayalimde hür ve maceralarla dolu sandığım başka dünyalar demekti. Köyümüzde o dönem motorlu taşıt ya hiç yoktu ya da birkaç kişide vardı. Bundan olacak ki, sabahları burnuma egzoz kokusu gelir gelmez, buğday, arpa, yumurta evde ne bulursam yola çıkar, somuncuyu bekler ve onları verip karşılığında üç dört tane somun alırdım. Sonra annem çay demler, sadece somun ekmek ve çayla kahvaltı ederdik. Zeytin, peynir, yumurta istemezdim; sadece çay ve somun. Çayla somun, çocukluğumun en zengin kahvaltısıydı.
Somun, yoksulluğumuzu unutturan, kente, dükkanlara, mağazalara, pastanelere, eğlenceli ve ışıl ışıl yerlere olan özlemimizle ilgili, somun olmanın ötesinde bir sembol müydü bilmiyorum ama şimdi bile ne zaman sabahın erken saatlerinde kesik kesik bir klakson sesi ve ardından yanık bir benzin kokusu alsam çocukluğum ve o somuncu arabası gelir aklıma. Ve sonra, henüz hayatın hiçbir durağına uğramamış çocukluk günlerime dair hatıralar silsilesi birbiri ardına sökün eder.
Şimdi somun yemiyorum. Annemin sacda pişirdiği bazlamalar da yok, annem de babam da... Ama sanki o günler, bir tepsinin başına oturup neşeyle, kavgayla, hır gürle dolu ama iç daraltıcı kaygıların olmadığı o çocukluk günlerim, egzoz dumanı kokusuna saklanmışlar da durup biraz koklasam kaybettiğim yaşama sevincimi yeniden bulurmuşum gibi hissediyorum.
