Zenginlerin çocuklarının büyüyünce sanatçı olması çok daha olası. Kapitalizm herkese kendi yaratıcı potansiyeline ulaşma özgürlüğünü vermiyor.
Eğer aileniz zenginse, sanatçı olma olasılığınız daha yüksek. Ne sürpriz ama.
Southern Denmark Üniversitesi profesörü Karol Jan Borowiecki’nin şubatta yayımladığı çalışma, bu sonuca ulaştı. 1850’ye kadarki ABD nüfus sayımı verilerini inceleyen araştırmasında Borowiecki, yaratıcı mesleklerin gelişimiyle bağlantılı demografik, coğrafi ve sosyoekonomik eğilimleri inceliyor.
Araştırmanın elde ettiği ana sonuçlar çok da şaşırtıcı değil, ancak ölçümlerde kullanılan titiz detaylarla ilgi çekici yorumların önü açılıyor. Borowiecki’nin kelimeleriyle: “Kadınların yaratıcı mesleklerdeki oranı nispeten yüksek; zaman kısıtlamaları, yaratıcı bir meslek edinmeyi engelleyebiliyor; ırkçı ayrımcılıklar mevcut ve çok yavaş değişme eğilimde; eğitim yaratıcı bir meslek sahibi olma konusunda önemli rol sahibi.”
Bunlarla birlikte çalışmanın belki de en önemli bulgusu, eğitime ek olarak ailenin zenginliğinin de sanatçı olma veya yaratıcı bir meslek edinme olasılığına kayda değer etki göstermesi. Bu bilginin sayılara dökülmesi, servetin bireylerin meslek seçimine yaptığı nefes kesici etkiyi gözler önüne seriyor.
Borowiecki’nin ulaştığı sonuçlar şunu gösteriyor: Bireylerin yaratıcı bir meslek tercih etme olasılığı, aile gelirindeki her 10 bin dolarla yüzde iki yükseliyor. Bu da demek oluyor ki 1 milyon dolar serveti olan bir aileden gelen kişilerin sanatçı olma olasılığı, 100 bin dolar serveti olan bir aileden gelen bir kişiye kıyasla 10 kat daha fazla. (Elbette bu, çoğu sanatçının zengin olduğu anlamına gelmiyor. Çalışma, yaratıcı mesleklerde çalışan kişilerin ortalamanın altında kazandığından da söz ediyor.)
İlk bakışta Borowiecki’nin araştırması, sanatçıları nispeten zengin geçmişlerden gelen, iyi eğitim görmüş, imtiyazlı, keyifle boş vaktini dolduran kişiler olarak resmeden, sürekli tekrarlanan karikatürü onaylıyor gibi görülebilir. Araştırmanın sonuçları bu şekilde okunduğunda eski moda, güzel bir sınıfsal kine vesile olabilir. Ne de olsa burjuvalar, hem konforlu hayatlarından dikkatlerini dağıtacak bir eğlence hem de cazip bir tüketim nesnesi olarak sanatı ele geçirdi.
Ama bu kadar kindar olmayan, potansiyel olarak daha yapıcı bir yorum da mümkün. Eğer yaratıcı eylemler, zenginliğe eşlik etme eğilimindeki eğitim, ekonomik güvence ve boş zamanla ilişkiliyse, sorun bunlardan değil zenginliğin kötü dağılımdan kaynaklanıyor demektir. Bu şekilde okunduğunda Borowiecki’nin bulguları, şu an sadece ayrıcalıklı azınlığa ait olan boş zamanı, eğitimi, maddi refahı yaygınlaştırmayı amaçlayan demokratik sosyalizm argümanlarını tamamlayan bir nitelik kazanıyor.
Eğer zaman, kaliteli eğitim ve ekonomik güvenceler, insanların yaratıcı uğraşlarla ilgilenme ihtimalini artırıyorsa, bu ayrıcalıklar herkesin yararlanabileceği haklar haline gelmeli. Ne de olsa gerçek özgürlük, zamanı kendi isteğine göre yazarak, düşünerek, çizerek, heykel yaparak, ya da hiçbir şey yapmayarak geçirmek demek ve kapitalizm sebebiyle zenginler, geri kalan çoğunluktan kat kat fazla özgürlüğe sahip. Ama bu şekilde olması gerekmiyor.
(Jacobinmag)
Çeviren: Ata T.
