Dönüşüm: Franz Kafka’nın en çok bilinen kısa hikâyesi İspanyollar tarafından Tim Burtonvari bir kısa filme uyarlandı.Mekânlarının sadeliği ve alegorik duyguları nedeniyle Franz Kafka’nın hikâyeleri bir bakıma her yerde geçebilir. Ama öte yandan bu hikâyeler Kafka’nın kısa hayatını geçirdiği 19. yüzyıl sonu –ve 20. yüzyıl başı– Orta Avrupası’ndan zorlukla ayrılabilir. Mekâna ve mekânsızlığa bu eşzamanlı bağlantı (ve ayrıca David Foster Wallace’ın yorumuna göre, şakacılık ya da en azından belli bir mizah) Kafka’nın eserlerini çizgi filmciler için cazip hale getiriyor. Sinemacılar gerçek Kafka uyarlamalarını denediklerinde sadece sanatsal değil ama aynı zamanda kültürel aktarımlar yapma eğiliminde oluyor. Kafka eserlerinin çok daha uzun ve daha iyi bilinen birisi üzerinde çalışan yönetmen Fran Estévez’in Dönüşüm’ü, Gregor Samsa’nın aniden büyük bir böceğe dönüşümünün hikâyesini İspanya’ya –en azından İspanyolcaya– taşıyor. Güney Amerika ve Avrupa’da (Kafka’nın doğduğu yer olan bugünkü Çek Cumhuriyeti’nde) çok sayıda ödül kazanan Dönüşüm, Kafka’nın birinci tekil şahıstaki sakin-ürkütücü adam-böceğe-dönüşür anlatısını yalın siyah beyaz çekim ve çizimlerle birleştirerek tam da gerektiği gibi, klostrofobik ve çarpık bir atmosfer içinde yaratıyor. Yer yer Tim Burton’un ilk zamanlarını hatırlatan set tasarımı bu tatsız hayal ürününün masalsı yönünü vurguluyor. Ama sonra, en sonda estetik sınır yükseliyor ve izleyicinin bakış açısını sadece filmin geride kalmış on altı dakikası konusunda değil Kafka’nın orijinal hikâyesi konusunda da genişletiyor – ama ne yazık ki işler zavallı Gregor Samsa için hâlâ pek iyi sonuçlanmış değil.
Çevren: Atilla Erol
(OpenCulture)
