[button]Ruhi Ufuk Karakurt[/button]
"Kimse yoh çizgine girdab-ı beladan gayrı" (Fuzuli)
Kahve muhabbeti, artık yöresel bir zanaat haline gelmiş komplo teorisyenliği için pek mühim bir duraktır. Şöyle ki, mesela, dünya medyasında 2000'lerin ilk yıllarında epey ses getirerek dönen bir habere göre, ABD'nin 1969-72 arasındaki Apollo programıyla aya inişi hiç olmamıştı. Sadece soğuk savaş asparagaslarından biriydi. Bugünkü parasal değeriyle 110 milyar dolarlık gerçek proje başarısız olunca uzayda fetih yarışında önde gözükmek için düzenlenmiş ustalıklı bir Hollywood prodüksiyonundan ibaretti. Oysa hd fotoğraf taramaları ile icra edilmiş, 2000'lerin bu komplosu, sayısız ince belli bardakta çay ve kısa Samsun eşliğinde kıvama getirilerek kahve muhabbeti içinde on yıl önceden, 90'ların başı gibi tüketilip bitirilmişti bile. Başka bir örnek, kahve muhabbeti dahilinde Sovyetler daha yıkılmadan çok önce, Batı’nın arka bahçesi ilan edilerek tuzaklı ve tüm dünyayı saran büyük bir tezgâh konuma itilmişti. 80'lerde ilk ucuz ve biraz adi malları dünya ithal pazarlarında yeni yeni dolaşıma girmeye başladığında, Japonya'nın zehir zemberek bir ülke olduğu ve çok yakında büyük bir ekonomik güç olacağı, yine kahve muhabbeti tarafından tahmin edilmişti. Kahve muhabbetinde çok önceden siyahi bir ABD başkanına ihtimal veriliyordu. Avrupa ekonomisinde nispi gerileme ve 2000'lerde gelişmekte olan ekonomilerdeki göreli büyüme Zbigniew Brzezinski'den bile önce öngörülmüştü... Bugüne kadar kahve muhabbetinin hak ettiği ilgiyi bir türlü çekememiş olmasının nedeni, Aristovari, İbn Haldunvari veya Hegelvari bir beyinin konuya yeterli ciddiyetle eğilmemesidir. Tabii bazen zırvalıklar, bazen de çelişkili şeyler ortaya çıkmıyor değildi. İkinci Dünya Savaşı sırasında hem Naziler hem müttefikler ile ilgili birbirini yalanlayan eş zamanlı zafer senaryoları hem de taraf tutarak üretilmişti. 2001 Irak Savaşı için aynı anda, hem âdeta boş kaleye gol atar gibi petrol oyunu saptaması yapılmış, hem "acaba biz de savaşa girip hasılattan pay alsa mıydık" hesabına girişilip hem de gizli kapaklı Saddam'ın kazanması üzerine bahisler açılmıştı. Gazze'de olan bitenleri, yazıklanarak Kuzey Afrika'dan Arap Yarımadası'na kadar geniş bir kumpas alanına yaymışlığı vardır kahve muhabbetinin, ama alttan alta da intifadanın sessizce dağılmasının daha "hayırlı" olacağına inanılır. Herhalde en büyük iddia rekoru, Bin Ladin'in esasında sahte biri olduğu ilanıyla kırıldı. Buna göre Bin Ladin rolü için Los Angeles'teki malum endüstrinin film platolarından birinden göçmen bir figüran bulunmuştu. Aşağı Colorado Çölü'nde iyi korunan bir yerde mağara karargâhı görüntüsünde set inşa edilmiş ve düşük pikselli sahte çekimler internete yüklenerek korku harlanmıştı... Acaba anca yüzyılda bir tutan kehanetler ile sıklıkla saçmalamak arasında gidip gelmesine rağmen kahve muhabbeti neden yaygın? Tabii ki kendi ahalisine mutlu mesut bir atalet garantisi sunduğu için; her şey hileli, devasa, neredeyse tüm dünya ölçeğinde bir tezgahsa ne yapılabilir ki? Değil mi ama? Öte yandan, bu denli tutkuyla sürdürülmesinin altında yatan neden, belki, ilkokul son sınıf sosyal bilgiler derslerinde "Türkiye'nin jeopolitik önemi" şeklindeki üçlü kelime grubu işitilir işitilmez zihinlerde gerçekleşen bir çeşit ayrılma olabilir. Kim bilir? Sanki, bir yandan müfredattaki eğitim yarışması ilerlerken paralel olarak kahve muhabbeti ikinci bir beyin olimpiyatları için bedava pistlerini heveslilere açar. Üstelik bu uçuş sahasında komplo oyuncağınızı havalandırırken dikkate alınması gereken asgari fizik (ya da fizik üstü mü demeliydik) kuralları bildiğinizi bilmenize bile gerek kalmayacak kadar basittir: 1 Olayları para, ülkelerin üste çıkma yarışı, kültürlerarası çatışma gibi makro ölçekli, sabit ve gizli planlar, niyetler zemininde cereyan ettirmek. (örnek: "Ekonomi antik çağlar dahil ilk defa böyle Takiyüddin'in mekanik saatleri gibi tıkır tıkırken büyük, kırmızı düğmeye basıp alttaki katlanırhalıyı çektiler.") 2 Çatışmaları maksimum düzeye çekmek ve senaryonuzun yan yollara sapma olasılığını en aza indirmek için yarı bilimsel bir kozmetik. (örnek: "Yeraltımız silme ponza taşı madenleriyle dolu, ezelden beri şer mihrakları bize bu nedenle savaş açtı.") 3 Akıp giden görüntülerin ve tuğla yığını gibi arşivlerin satırları arasındaki–ah, tabii kimsenin dikkat etmediği– ayrıntıları ana senaryonuzla senkronize edebilme becerisi. (örnek: "Falan feylesof yarım boy portrelerinde elini ceketinin 3. ile 4. düğmesi arasına hizalamıştır, bu kültürümüzü yok edip yerine egzistansiyalist pogo yozlaşmasını geçirmek isteyen locaların ortak simgesidir.") Kahve muhabbetiniz, bu üçündeki yetkinlik seviyesine göre –tıpkı üniversite giriş sınavındaki gibi– puanlanır. Şansınız yaver giderse kurduğunuz senaryonun alengirisine göre "işi biliyor," ya da "kafası çalışıyor," filan gibi tesellilerle ödüllendirilebilirsiniz. Yakın çevrede mini bir popülarite: elde edebileceğiniz en büyük ödül budur. Sonraki asıl sınav zamana karşı esrarengiz dayanıklılık testidir. Gel gör ki zaman da uçuşan bir zamandır, şartlar değişir, mevzular değişir. Yani kahve muhabbetinizi ciddiye alamazsınız; işin aslı büyük baş harflerle Komplo Teorisi kendi kendini bile ciddiye alamaz. Her biri geçici bir eğlence olarak ahalisini kilitler ve yok olup gider. Haziran 2013, birçok şeyle birlikte yerel medyalardaki kahve muhabbeti patlamasıyla da anılacak. Kısa zamanda saat başına düşen kahve muhabbeti yoğunluğu öyle rakamlara ulaştı ki, –başta finansla ilgili olanlar olmak üzere– tek tek çürütülmeye çalışılırken bir noktadan sonra ancak ikinci sınıf bilimkurgu filmlerinde rastlanabilecek, kendi kendini çoğaltan garabet kütleler gibi bir bürokrasiyle karşı karşıya kalındığı anlaşıldı.Üstelik bu sefer yarı resmi bir diskur olarak kendini fazlasıyla ciddiye alıyor, tüm dünyaya doğru genişleyen nizamat verici salvolar atıyor, ortadaki tek gerçeğin kendisi olduğunu öne sürüyor. Yalnız, kayda giren her bir kahve muhabbeti, çoğu zaman birbiriyle çelişik olduğu için önceki kahve muhabbetlerinden bir kısmını boşa çıkarıyor. Yine de sanki komplo teorisiz bir milimetrekare dahi kalmayana kadar durdurak bilmeyecek gibi tüm alanları doldurmaya devam ediyor. Eninde sonunda "işin içinde oyun var, oyun" diye özetlenebilecek, alt tarafı grotesk bir edebiyat türü olabilecek komplo teorileri ve onun yerli şubesi kahve muhabbeti bu ağırlığı kaldıramaz. Uygulamaya sokulmuş hali de Eco'nun, Pavic'in, Pamuk'un kitaplarında durduğu gibi durmaz. Akademik ünvanı ve cihanşümul maharetinin debdebesi hakkında iddiaları ne olursa olsun hiçbir komplo teorisyenin dişlerinin arasından asla matematiksel denklem kesinliğinde bir kelam çıkamaz. Komplo teorileri sadece anonim bir takım klişelerle ilgili bir fikir verir ve onlara bol bol gülünür. Klişelerin ne olduğunu biraz biraz çakmaya başladık da bu kadar ölü ve yaralı arasında gülünmüyor pek.
