Bir yanda Hiroşima’nın ayak sesleri, diğer tarafta Shakespeare ve Dante’nin sanatsal dokunuşu… Majorana Kayıp yüksek edebiyat ve politikanın ilmek ilmek dokunduğu bir siyasi polisiyeyle adalet sistemini sorgulamak isteyenler için oldukça bilgilendirici ve sürükleyici bir kitap.
Ünlü fizikçi fizikçi Ettore Majorana’nın esrarengiz kayboluşunu konu edinen Majorana Kayıp, Dipnot Polisiye etiketiyle raflardaki yerini aldı. Leonardo Sciascia’nın kaleme aldığı eser, siyasi-polisiye türünün deneyimli ismi Merih Cemal Taymaz tarafından Türkçeleştirildi.
Daha önce bir yazı dizisi olarak La Stampa’da yayımlandığı dönemde büyük polemiklere sebep olan eser, birçok izleğe sahip sorulara cevap arıyor: Majorana kaçtı mı, intihar mı etti yoksa düşman bir ülkenin esiri olarak bilimsel çalışmalara devam etmeye mi zorlandı?
İtalyan fizikçi Ettore Majorana 25 Mart 1938’de Napoli’ye giden bir gemiye bindi ve dâhi bilim insanını o günden sonra gören olmadı. Atom altı fiziği ve füzyon üzerine teorileri olan Majorana, ülkeler arasındaki gerilimin tırmandığı dönemde, savaş ve savunma teknolojisi alanında dâhiyane işlere imza atabilecek bir isimdi. Dünya bilim tarihine katkısı yadsınamayacak bu isim oldukça genç yaşta (32) kayıplara karıştı ve aydınlatılamamış bir davanın başkahramanı oldu. En son Napoli’ye yola çıktığı gemiden inerken iki polis memuru tarafından görüldü ve bir daha ondan haber alınmadı. Dava, birçokları tarafından intihar vakası olarak algılansa da Majorana’nın kaçırıldığı şüphesi de oldukça kuvvetliydi. Mussolini de Majorana’nın bulunması için tüm fırsatları zorlamış ve fizikçinin başka bir ülkeye esir düşmesinden korkmuştur.
Komünizme bağlığıyla bilinen İtalyan yazar Leonardo Sciascia Majorana Kayıp’ta karanlıklara gömülmüş bu vakayı yeniden gün yüzüne çıkarmaya çalışıyor. Bunu yaparken İtalya iç siyasetinin ve kokuşmuş adalet sisteminin yüzünü kara çalmaktan da geri kalmıyor. Majorana’yı bulabilmek için ellerinde sadece “Kamu Güvenliği Müdürlüğü’nde onun adına açılan dosyada bulunan bir avuç belge” var. Sciascia da kendisi gibi Sicilyalı Majorana için hak arayışına girerek intihar süsüyle örtbas edilen bu vakanın satır aralarını okuyor. Bunu yaparken de elini güçlendirmek için dönemin gazete makalelerine, edebiyat ve tiyatro metinlerine başvuruyor. Bilim, edebiyat, felsefe, şiir ve tarih alıntılardan örülmüş bir kolajla bir araya geliyor. Dayanağını gerçek bir vakadan alan Majorana Kayıp, kurguyla kurgu dışını bir araya getiren akıcı bir üslûba sahip. Ayrıca metnin sonunda Leonardo Sciascia’nın polemik unsuru olan sorulara verdiği toplu cevaplara yer verilmiş.
Politik polisiye türündeki metin oldukça sade ve yalın bir dille Türkçeye kazandırılmış, ki bu çeviri metinlerde okurların yardımına koşan bir nitelik. Dildeki saflığın aksine anlatım son derece süslü ve edebî anlamda zengin. Vitaliano Brancati’nin Raffaele komedyasından Marcel Proust’un Albertine Kayıp’ına yapılan doğrudan ve dolaylı göndermelerle siyaseti ve edebiyatı bir potada eritiyor. Ayrıca hikâyenin kendisi de bu noktada bir meta-referans kimliği ediniyor çünkü ilk sayfadan beri sanatın kalıcılığı, ölümsüzlüğü, toplumsal sorunları dile getirip içinde bulunulan zeit-geist’ı yansıtma özelliği defalarca vurgulanıyor. Majorana Kayıp da tıpkı göz kırptığı Proust eseri Albertine Kayıp ve referans noktası hâline getirdiği diğer edebi eserler gibi, edebiyatın ve yazının gücüyle asırları aşarak derdini dile getirip çözüme kavuşma gayesinde. Fakat bu kez peşine düşülen zaman değil, zamanla yozlaşarak kaybolan adalet belki de.
Bir yanda Hiroşima’nın ayak sesleri, diğer tarafta Shakespeare ve Dante’nin sanatsal dokunuşu… Majorana Kayıp yüksek edebiyat ve politikanın ilmek ilmek dokunduğu bir siyasi polisiyeyle adalet sistemini sorgulamak isteyenler için oldukça bilgilendirici ve sürükleyici bir kitap.
