Antik Çağ'da karşımıza çıkan, elinde havlu tutan Afrodit heykelinden Hockney'in havuzları resmeden ünlü eserlerine "yıkanan figür" yüzyıllardır sanatçıların ilgisini çekiyor.

Yüzyıllar boyunca sanatçılar, banyo yapan insan figüründen ilham aldılar. İster küvet ister lavabo ya da hamamda olsun, yıkanan figürler antik sanat eserlerinden çağdaş eserlere birçok yerde karşımıza çıkıyor.

Bu kadar basit görünen bir konunun neden bu kadar uzun bir tarihe sahip olduğunu anlamak için sanatsal evrimini irdelemek önemlidir. Bu yazıda eski heykeller, çağdaş tablolar ve sanat tarihine izini bırakan diğer eserlerde banyo temasına göz atıyoruz.

Praxiteles'ten sonra, Knidoslu Afrodit'in Roma kopyası, 3. yüzyıl.

Antik heykeller

Antik Yunan’da hiçbir figür insanları Afrodit kadar büyülemedi. Sevgiyi ve güzelliği simgeleyen tanrıça, sanatçılar için bir ilham kaynağıydı ve bu durum, Knidoslu Afrodit gibi eserlerle sonuçlandı. İlk olarak 4. yüzyılda yaşamış olan heykeltıraş Praxiteles tarafından yaratılan bu eser, Antik Yunan'ın çıplak kadın formunun gerçek boyuttaki ilk tasvirleri arasındaydı. Ayrıca bu heykel Afrodit’i elinde havluyla betimlediği için ilk banyo sanatı örneklerindendir.

Giovanni Baronzio, İsa'nın Vaftizi, 1330'lar.

Orta Çağ

Orta Çağ boyunca Avrupa'daki sanatçılar ilham almak için çoğunlukla dini motiflere baktı. Bu yüzden Orta Çağ’ın banyo yapan figürleri genelde İsa’nın vaftizini konu edinen eserlerde karşımıza çıkıyor. İncil’e göre İsa, kuzeni Yahya tarafından Ürdün Nehri'nde vaftiz edildi. Arındıktan sonra sudan çıktı, "aniden gökler ona açıldı ve Tanrı'nın ruhunun bir güvercin gibi inip üzerine konduğunu gördü." Bu sahne, Orta Çağ'da ve sonraki yüzyıllarda yapılan sayısız panel resimlerine ve yaldızlı sunaklara ilham verdi.

Piero della Francesca, İsa'nın Vaftizi, 1450'ler.

Rönesans

Antik eserlere ilginin tekrar arttığı Rönesans’ta sanatçılar dini motiflerden esinlenmeyi sürdürdü. Leonardo da Vinci ve Jan van Eyck gibi Rönesans sanatçıları özellikle kutsal aileyi resmetmekten zevk alıyordu ve İsa’yla Vaftizci Yahya arasındaki ilişki en çok resmettikleri şeylerden biri oldu. İsa ve Vaftizci Yahya'nın birçok resmi ikiliyi küçük çocuklar olarak tasvir ederken, bazı Rönesans eserleri, İsa'nın vaftizi de dahil olmak üzere önemli olayları ele alır. Banyo yapan figür çoğunlukla İsa’nın vaftiziyle sınırlıdır.

Rembrandt, Banyosunda Betşeba, 1654.

Hollanda Altın Çağı

17. yüzyıl sanatçıları sanata Rönesans’ta olduğu gibi yaklaşmaya devam etti. Kuzeyde bu, beraberinde Rembrandt'ın öncülüğünü yaptığı Hollanda Altın Çağı'nı getirdi.

Önceki ressamlar gibi, Rembrandt’ın eserlerinin çoğu Hıristiyan geleneğinden, hatta “banyosundan” etkilenmişti. Eski Ahit'ten bir figür olan Betşeba'yı yıkanırken tasvir ettiği birkaç resim yaptı. Betşeba’nın İncil'deki anlatımından doğrudan ilham almasına rağmen bu resimler genellikle dini ayrıntılardan yoksundur ve dindar olmayan "yıkanan figürlerinin" ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.

Jean Auguste Dominique Ingres, Valpinçonlu Yıkanan Kadın, 1808.

Neoklasik Dönem

18. yüzyıl Fransası'nda neoklasik sanatçılar, Antik Yunan ve Roma'nın idealize edilmiş sanatını yeniden ziyaret etti ve canlandırdı. Neoklasik resimler, antik çağlardan esinlenmiş bir tarzda yapılmış olsa da genellikle çağdaş konuları ele alıyor. Jean Auguste Dominique Ingres’nin Valpinçonlu Yıkanan Kadın adlı eserini buna örnek olarak gösterebiliriz.

Bu eser yıkanmaya hazırlanan bir kadını konu ediniyor. Hassas çizgileri ve zarif tonlarının yanı sıra bu resim, Ingres’nin son şaheseri Türk Hamamı ve modern sanatın öncüleri üzerindeki büyük etkisiyle bilinir.

Edgar Degas, Küvet, 1886.

Modernizm

1855 yılında Louvre’da resimlerin kopyalarını yaparak geçimini sağlayan Edgar Degas, Ingres’nin yanına geldi. Ingres’nin hayranı olan Degas ondan tavsiye almak istiyordu. Ingres ona,” Çizgiler çiz, genç adam ve daha çok çiz, hayattan ve hafızandan. Böylece iyi bir sanatçı olabilirsin,” dedi. Hayatının son yıllarında Degas dans eden kızları resmetmeyi bırakıp yıkanmakta olan kadınları ele alan eserler üretmeye başladı. Empresyonizmin etkisiyle bu dönemde yapılan resimler izleyicide "kapı deliğinden bakma" hissi yaratır.

David Hockney, Bir Sanatçının Portresi (Havuzdaki İki Figür), 1972.

Çağdaş Sanat

Günümüzde sanatçılar, çalışmalarında banyo temasını keşfetmeye devam ediyor. Bu motiften ilham alan çağdaş figürlerden biri, yüzme havuzu resimleriyle ünlü, Pop Art öncüsü David Hockney'dir. Ondan önce gelen sanatçılardan farklı olarak Hockney yıkanan figürlerdense arka plana yoğunlaşır ve su içeren çevreleri mükemmel şekilde tasvir eder. Hockney bununla ilgili, “Yüzme havuzlarında bulunan su, görünümünü diğer formlardan daha sık değiştirir. Rengi insan yapımı olabilir ve dans eden suları yalnızca gökyüzünü değil, aynı zamanda şeffaflığı nedeniyle suyun derinliğini de yansıtır. Eğer su dinginse ve güneş güçlüyse dans eden çizgiler her yerde belirir,” yorumunda bulunuyor.

Çeviren: Aslı İdil Kaynar

(My Modern Met)