Efsaneye göre, kuşlar bir gün kendilerine bir kral seçmek için toplantı yapar. Toplantıda Hüt Hüt Kuşu, “Benimle gelirseniz padişahınıza kavuşursunuz. O Kaf Dağı’nda yaşamaktadır ve adı da Simurgdur,” der.
Anka kuşu, somut bir varlık değil, insanın manevi dünyasında büyük ve uhrevi anlamlar içeren, düşsel bir kuş. Dünyada sadece bir tane olduğuna inanılan Anka kuşu, kendini küllerinden var eder. Arap ve Fars bilim kitaplarında, ünlü seyyah Marco Polo’nun anlatımlarında, Mısır efsanelerinde, Binbir Gece Masalları’nda, İslam mitolojisinde, Yahudi ve Hıristiyan söylencelerinde sık sık görülür.
Anka kuşu, efsanelerin bilindik dağı olan Kaf Dağı’nın ardında yaşar. Her coğrafyanın ulaşılması güç ve en görkemli dağları Anka kuşunu müjdeleyen Kaf Dağı olarak kabul edilmiş.
Mısır’da ölümsüzlüğün simgesi olan Anka Kuşu, Semender adıyla da anılmış. Bu efsaneye göre Anka kuşunun gagası “ney”e benzer ve güzel ötüşüyle bilinir. Semender, yaşamının sonuna geldiğini anlayınca bir ağacın dalına tüneyip büyüleyici bir sesle şakır. Sesini duyan bütün kuşlar kanat çırpmayı bırakıp onu dinler. Efsaneye göre Semender kuşunun ötüşü uzaklardan bin sesin yankısı gibi duyulurmuş. Bu yönüyle Çinliler, Semender kuşunu dansın ve müziğin yaratıcısı olarak görür.
Batı dünyasında Anka kuşu Phoenix olarak bilinir. Hıristiyanlığın ilk dönemlerinde Anka kuşu ölümden sonraki dirilişi simgeler. Sonraki dönemlerde ise taze bir gelini kaçırdığı için Peygamber Hanzele tarafından lanetlenmiş ve bu lanetten sonra yerden çok yükseklerde uçmakla cezalandırılmış.
Yahudiler ise çocukları boğduğu için, Anka kuşunun Musa peygamber tarafından kovulduğuna inanır.
[caption id="attachment_9935" align="aligncenter" width="600"]
Kuşların Toplanması, Mantıku't-Tayr.[/caption]
Efsaneye göre Kaf Dağı’nda direkleri abanozdan yapılmış köşk gibi bir yuvada oturan Anka kuşu, çok iri cüsselidir, başı yassıdır. Uçtuğu zaman gök gürültüsüne benzer sesler çıkarırmış. Çok parlak renkleri olan Anka kuşuna bakanların gözleri kamaşırmış. İnsanlar gibi düşünen, engin bilgilere sahip olan Anka’nın büyülü hünerleri de vardı. Kendisine akıl danışan hükümdarlar ve kahramanlara yol gösterirdi.
[caption id="attachment_9936" align="alignleft" width="200"]
Simurg ve aslan.[/caption]
İslam tasavvufunda “tanrı insanın kendindedir” felsefesi bir Anka kuşu efsanesiyle örneklendirilebilir. Anka, Feridüddin Attar’ın Mantıku’t Tayr adlı eserinde Simurg olarak adlandırılır. Buradaki efsaneye göre, kuşlar bir gün kendilerine bir kral seçmek için toplantı yapar. Toplantıda Hüt Hüt Kuşu, “Benimle gelirseniz padişahınıza kavuşursunuz. O Kaf Dağı’nda yaşamaktadır ve adı da Simurgdur,” der. Ancak Kaf Dağı’nda oturan Simurg’a ulaşabilmek için yedi vadinin aşılması gerekir. Ona secde etmek için Kaf Dağı’na doğru yol alan milyonlarca kuş bu uzun yolda çok yorgun düşer, bir bir eksilmeye başlarlar. Aşmaları gereken yedi zorlu vadiye geldiklerinde yarısı ölmüştür. Yolun sonuna gelmek üzereyken sadece otuz kuş kalmıştır. Dünyada kalan bu son otuz kuş, yorgunluktan bitap düşmüş bir haldeyken nihayet Kaf Dağı’na varır. Ancak buraya vardıklarında karşılarında gördükleri Simurg kendilerinden başka bir şey değildir.
Anka kuşunun bir başka ismi olarak bilinen Simurg’un Farsça kelime anlamı “otuz kuş”tur. Otuz kuş anlar ki, aradıkları sultan kendileridir, yaptıkları yolculuk kendi içlerinedir. Ayna görevi gören Simurg, tasavvuf dünyasında Allah’ın simgelerindendir. İnsanın kendini yakmadıkça yeniden doğmasının mümkün olmadığı da, Simurg efsanesiyle hatırlatılır.
Anka kuşunun bilinen öbür isimleri: Devlet kuşu, Tuğrul, Anka-yı muğrip, Sirenk, Zümrüt, Zümrüdüanka ve Hüma kuşu da bazen Anka kuşu yerine kullanılmıştır.
[caption id="attachment_9937" align="aligncenter" width="600"]
Simurg'un Kaf Dağı eteklerinde Bebek Zal ile karşılaşması. Firdevsi, Şehname.[/caption]
Kuşların Toplanması, Mantıku't-Tayr.[/caption]
Efsaneye göre Kaf Dağı’nda direkleri abanozdan yapılmış köşk gibi bir yuvada oturan Anka kuşu, çok iri cüsselidir, başı yassıdır. Uçtuğu zaman gök gürültüsüne benzer sesler çıkarırmış. Çok parlak renkleri olan Anka kuşuna bakanların gözleri kamaşırmış. İnsanlar gibi düşünen, engin bilgilere sahip olan Anka’nın büyülü hünerleri de vardı. Kendisine akıl danışan hükümdarlar ve kahramanlara yol gösterirdi.
[caption id="attachment_9936" align="alignleft" width="200"] Simurg ve aslan.[/caption]
İslam tasavvufunda “tanrı insanın kendindedir” felsefesi bir Anka kuşu efsanesiyle örneklendirilebilir. Anka, Feridüddin Attar’ın Mantıku’t Tayr adlı eserinde Simurg olarak adlandırılır. Buradaki efsaneye göre, kuşlar bir gün kendilerine bir kral seçmek için toplantı yapar. Toplantıda Hüt Hüt Kuşu, “Benimle gelirseniz padişahınıza kavuşursunuz. O Kaf Dağı’nda yaşamaktadır ve adı da Simurgdur,” der. Ancak Kaf Dağı’nda oturan Simurg’a ulaşabilmek için yedi vadinin aşılması gerekir. Ona secde etmek için Kaf Dağı’na doğru yol alan milyonlarca kuş bu uzun yolda çok yorgun düşer, bir bir eksilmeye başlarlar. Aşmaları gereken yedi zorlu vadiye geldiklerinde yarısı ölmüştür. Yolun sonuna gelmek üzereyken sadece otuz kuş kalmıştır. Dünyada kalan bu son otuz kuş, yorgunluktan bitap düşmüş bir haldeyken nihayet Kaf Dağı’na varır. Ancak buraya vardıklarında karşılarında gördükleri Simurg kendilerinden başka bir şey değildir.
Anka kuşunun bir başka ismi olarak bilinen Simurg’un Farsça kelime anlamı “otuz kuş”tur. Otuz kuş anlar ki, aradıkları sultan kendileridir, yaptıkları yolculuk kendi içlerinedir. Ayna görevi gören Simurg, tasavvuf dünyasında Allah’ın simgelerindendir. İnsanın kendini yakmadıkça yeniden doğmasının mümkün olmadığı da, Simurg efsanesiyle hatırlatılır.
Anka kuşunun bilinen öbür isimleri: Devlet kuşu, Tuğrul, Anka-yı muğrip, Sirenk, Zümrüt, Zümrüdüanka ve Hüma kuşu da bazen Anka kuşu yerine kullanılmıştır.
[caption id="attachment_9937" align="aligncenter" width="600"] Simurg'un Kaf Dağı eteklerinde Bebek Zal ile karşılaşması. Firdevsi, Şehname.[/caption]
