“Bütün fotoğraflar belirsizdir. Bütün fotoğraflar bir süreklilikten çıkarılmıştır.”

Fotoğrafın kaydettiği bir âna inanmak… Ahmet Şık polisin elini tutuyor ve gülüyor. Aklından geçirdiklerini bir refleks olarak dostuyken hasmı gördüğü partiye yakıştırmaya koşullananlar bu fotoğraftan çıkarak tam o gün Özgürlük Yürüyüşü’nün en önünde yürüyen Ahmet Şık’a etmedikleri söz kalmasın istediler. Ama pek olmadı.

Oysa fotoğrafın kaydettiği bir an, o ânı yaşamayanlara gerçeğin gerçekte tam nasıl yaşandığını anlatmaz. Anladığını sananları yanıltır, aldatabilir. Fotoğrafın bir ânına bakıp aldanmaya açık olanlar sokakta mücadelenin nasıl, bu ülkede sürekli olarak üniformalı ve sivil polislerle neler yaşandığını da anlamıyor –ya da anlamak istemiyor– demek.

1990’da İstanbul Gayrettepe’de sorgumu yapan Komiser Adem ilginç bir sorgucu-polisti. Siyasi Şube’de TİP-TKP masasından sorumluydu. Ve sürekli olarak bizi bizden daha iyi tanıdığını iddia ederdi. Bilinçaltında bizden küçük olduğunu bilip büyüklenmenin ilginç bir modeliydi. Adem Komiser hem görünmemeye çalışarak tezgâhta bulunurdu hem de yanımıza gelip bizimle sosyalizm, Marksizm üstüne konuşmak isterdi. O yılları yaşayanlar arasında Adem Komiser’i tanıyanlar az değildir. Otuz yıldan uzun zaman geçti, ona ne olmuştur, merak ederim. Gözaltı sırasında Kartal’da yalnız yaşadığım eve arama için yanında iki siville birlikte geldi. Ben bir koltukta oturdum, onlar evi, daha çok kitaplığı arıyor, yasak yayın, yazılı bir belge filan… Adem sürekli kitaplığın raflarını tarıyor, kitapları alıp karıştırıyor, o arada benden kitap istedi.

“Bana yararlı olacak birkaç kitap verir misin,” dedi. Kalkıp kitaplığa göz attım, biraz da elden çıkarabileceklerime bakıp iki kitabı çekip verdim: Türkiye’de İşçi Sınıfının Durumu, turuncu kapaklı bir kitaptı, bir de Hikmet Kıvılcımlı’nın Finans Kapital ve Türkiye adlı küçük kitabı.

“Bunlar işine yarar, alabilirsin,” dedim. 

O ânın fotoğrafları içinde, dönüşte bizi her an tezgâha çekebilecek, belki başka şeyler edecek, kerameti kendinden menkul o Adem Komiser ile belki birbirimize güldüğümüz bir kare de vardır. Peki yalnızca o fotoğraf karesini gören birisi ne düşünürdü. O evde o an yaşananları anlatabilir miydi o fotoğraf.

Bir fotoğraf sizi kıskıvrak yakalayabilir, onu yorumlarken aman dikkat edin. Susan Sontag ile John Berger’ın fotoğrafa bakmak, görmek ve yorumlamak üstüne yaptığı önemli çözümlemeler var. Bana kalırsa onları okumadan fotoğrafları yorumlamayın. John Berger, McCullin’in Vietnam fotoğraflarındaki “ıstırap anlarından” söz ederken, “Aslında bu anlar normal zamanla tam bir süreksizlik içindedirler” diyor. “Gerçek şudur ki fotoğraflanan ana gösterilecek herhangi bir tepki ister istemez yetersizlik duygusu içerecektir.”

Fotoğraf bir belgedir, çok önemli ve işlevseldir. Ama bir yaşantı kesitinin bir ânını gösteren fotoğraf karesi bir başına yorumlandığında sizi aldatabilir. Hiç değilse o kesitin pek çok ânını gösteren fotoğraflar bir dizi olarak art arda, önünüze bir zaman akışı halinde gelmelidir ki, siz o kesiti gözlerinizin önünde daha doğruya yakın biçimde canlandırabilesiniz. Çünkü “Bütün fotoğraflar belirsizdir. Bütün fotoğraflar bir süreklilikten çıkarılmıştır.” (John Berger)

Ahmet Şık’ın o fotoğraf karesinin kaydedildiği anda ne düşündüğünü bilmiyoruz, ne söylediğini duymuyoruz, ne hissettiğini hissetmiyoruz. O kareden çıktıktan sonra ne yapacağını da, polisle karşı karşıya mı gelecek, şiddete mi uğrayacak, başı yarılıp kanlar içinde mi kalacak…

İnsan aklı bunları anlamaya kadirdir ama demek o yetiye sahip olmak için çaba göstermek, önyargısız olmak da gerekir. Siyaset başka türlü nasıl yapılabilir...