Dijital Dünyada Çocuk Büyütmek
14 Ağustos 2018 Hayat İnsan

Dijital Dünyada Çocuk Büyütmek


Twitter'da Paylaş
0

Teknolojiyi Doğru Kullanmanın Yolları

Çocukların yaşamında dijital teknolojinin gittikçe artan rolü pek çok ebeveynin endişelenmesine ve kafa karışıklığı yaşamasına neden oluyor. Aganta Kitap’tan çıkan Dijital Dünyada Çocuk Büyütmek kitabının arka sayfasında yazdığı gibi “Dijital bir denizin içinde yüzüyoruz. Üstelik yüzmenin olanakları her an yeniden şekilleniyor…” Çocuklar bu dünyada bizden daha becerikli ama tehlikelere açıklar. Peki onları bu tehlikelerden nasıl koruyacağız. Evet kitabın da tam olarak anlattığı bu.

Anne babalar olarak, teknolojiyle ilişkili karşı karşıya kaldığımız ebeveynlik durumlarının ve kararların bazılarında referans noktası olarak kendi çocukluğumuzu almamız imkânsızdır. Biz çocukluğumuzu gökyüzüne bakarak geçirdik, ekranlara değil!

Çocuklarımızla teknolojiyi nasıl kullanacağımıza dair bilinçli tercihlerde bulunabilmek için çocuk gelişimi ve nöroloji ile teknolojinin patlama yapan dünyasının nasıl kesiştiğine dair en son bilgilere ve araştırmalara erişebilmemiz gerekir. Bu kitabın sağlayacağı da tam olarak bu: Araştırmaya dayalı bilgi, ebeveynlerin bu dijital ortamda (iPad’i yasaklamadan, internet bağlantısını kesmeden ya da televizyonun fişini çekmeden) nasıl çocuk yetiştireceklerini anlamalarına yardımcı olacak pek çok pratik ipucuyla birlikte verilmiş.

İşte kitaptaki önerilerden bazı başlıklar

• Teknolojiyi mümkün olan yerlerde, teknolojiyi küçük çocuklarla birlikte kullanın. Televizyon izleyin, bilgisayar oyunu oynayın ya da onlarla tablet bilgisayar kullanın. Bu onların dil becerilerini ve öğrenme kapasitelerini geliştirmekle kalmaz, aynı zamanda teknolojiyi kullanarak yaptıkları şeylerle ilgilendiğimizi gösterir.

• Kendi teknoloji alışkanlıklarınız konusunda dikkatli olun – çocuklar doğal olarak bizim alışkanlıklarımızı benimser, bu yüzden çocuklarımızın yanında teknolojiyi nasıl kullandığımız konusunda çok dikkatli olmamız elzemdir. Ayrıca teknolojiden bağımsız zamanlar belirlememiz ve sosyal medyaya aşırı önem atfetmekten kaçınmamız da gerekir.

• Ebeveyn kontrolleri ve filtreler kurun – küçük çocukların hangi içerikleri görüp kullanabileceklerine karar verin. İnternette ne yaptıklarını aktif biçimde izleyin (kontrolleriniz ve filtreleriniz kurulmuş olsa bile).

Dijital Dünyada Çocuk Büyütmek

• Ekranların çocuklarla etkileşimlerimiz sırasında araya girmesine izin vermeyin – çocuklarla bol bol karşılıklı etkileşim kurun ve onlarla konuşurken akıllı telefonları bir kenara bırakın.

• Evde teknolojinin kullanılmadığı alanlar ayırın – teknolojinin girmeyeceği yerler belirleyin.

• Yatmadan önceki 90 dakikalık sürede ekranlardan uzak durun ve mavi ışığa maruz kalışı azaltın – ve çocukları, mobil cihazları yüzlerinden en az 40 cm ötede tutmaya teşvik edin. Çocukların sabahları daha çok ışığa maruz kalmasını sağlamak, sağlıklı uyku düzenleri oluşturmalarına yardım eder ve 24 saatlik ritimlerini geliştirir.

• Ekran başında geçirilen zamanı bir ödül (ya da ceza) olarak kullanmaktan kaçının – çocuklar her gün ekranları izleyebilmek için çaresizlikten köpeği yürüyüşe çıkarma, masayı kurma ya da yataklarını toplama sözü verebilirler. Ama ekran başında geçirilen zamanı bir ödül olarak kullanmak, bu vakti çocuklar için çok daha önemli kılacağı için zarar verici olabilir. Çocuklar ekranları tercihen günlük yaşamlarının bir parçası olarak görmeli ve en önemlisi de onları uygun biçimde kullanmayı öğrenmelidir.

• Çocuklar teknolojiyi bir oyuncak değil de bir araç olarak görmelidir.

• Çocuklara reklamları fark etmeyi öğretin – böylece pasif tüketiciler olmazlar. Bizler reklamları kolayca fark edebiliriz ama çocuklar genellikle reklamlar ile programlar arasındaki ayrımı yapamaz. Reklamlar ayrıca televizyon programlarına ve internet sitelerine ürün yerleştirmesi ve onaylama şeklinde örtük ve subliminal yollarla da yapılabilir.

Tekno-öfke nöbetlerinden kaçınmak için ipuçları

Tekno-öfke nöbetleri çoğunlukla kaçınılmaz (ve gelişimin normal bir parçası) olsa da bunların ortaya çıkmasını, şiddetini ve/veya yoğunluğunu en aza indirmek için ebeveynlerin uygulayabileceği bazı basit stratejiler vardır:

• Katı kurallar belirleyip uygulayın – ekran başında günde ne kadar zaman geçirecekleri konusunda. Onlar cihazı açmadan önce bu konuda net olun – cihaz bir kez açılınca artık çok geç kalınmış olur.

Dijital Dünlada Çocuk Büyütmek

• Süreye değil miktara odaklanın – zaman, pek çok küçük çocuğun anlayamadığı soyut bir kavramdır. Zaman sınırları getirmeyi zorlamaktansa bir çocuğun izleyebileceği dizi bölümü sayısını ya da ulaşabilecekleri oyun seviyesini belirleyin. Bu özellikle küçük çocuklar için çok daha anlaşılır olur.

• Cihazları kendilerinin kapaması konusunda çocukları teşvik edin – bu önemsiz görünebilir ama televizyonu hemencecik, öfkeyle bizim kapamamızdan ya da tableti ellerinden çekip almamızdan çok farklıdır. Bize pekiştirip teşvik edebileceğimiz olumlu bir şey verirken, cihazı kendileri kapayınca kontrolün kendilerinde olduğunu hissetmeleri de olasıdır.

• Yedek planınız olsun – çocuğunuz cihazı kapadığında severek yapacağı bir aktivite bulun. Ayrıca bir can sıkıntısı panosu (bir ekransız fikirler listesi) oluşturun, çocuğunuz bu listeden cihazı kapadıktan sonra yapabileceği bir aktivite seçebilir.

• Kötü polisi oynayın – yukarıdaki ipuçlarını kullandıktan sonra bir tekno-öfke nöbetiyle karşı karşıya kaldığınızda, ertesi gün aynı ayrıcalığı tanımamak gibi doğrudan bir sonuca varın. Çocuğumuzun cihazı kullanma arzusu onlar için çok güçlü bir motivasyon sebebi olduğundan, özellikle bu sınırların uygulanabilir olduğunu fark ettiklerinde, oldukça etkilidir. (Bu, teknolojiyi genel bir ceza biçimi olarak kullanmaktan farklıdır.)

Tekno-öfke nöbetleriyle nasıl başa çıkabilirim?

Tekno-öfke nöbetleri genellikle gelişimin normal bir parçasıdır – çocukların idare edecek yeterliliğe henüz ulaşmadıkları bir duygusal fırtınadır. Ebeveyn olarak görevimiz bu yüzden çok önemlidir – gözyaşlarına boğulmadan duygularla nasıl başa çıkacaklarını onlara göstermek zorundayız.

Unutmayın ki çocuklar, kısıtlı yaşam tecrübeleri dolayısıyla bu durumla başa çıkabilecek geçmiş deneyimlere ya da felaket terazisine sahip değildir. Durumu şahsi almayın. Ona mantık çerçevesinde yaklaşın ve aşağıdaki önerileri kullanarak bunu atlatmalarına yardım edin:

• Taleplerini saygılı biçimde dinleyin – durumu çocuğunuzun bakış açısından görmeye çalışın. Bu onların taleplerine boyun eğdiğimiz anlamına gelmez ama hepimiz anlaşılmak isteriz. Bazen öfke nöbetinin ekranı kapamakla hiçbir ilgisi olmayabilir.

• Rahatsızlık hissettiğiniz için taleplerine boyun eğmeyin – onların (genellikle mantıksız) taleplerine, özellikle de başkalarıyla aynı ortamdayken evet demenin ne kadar cazip olduğunu ilk elden biliyorum. Bu, mevcut durumu hafifletse de sorunu uzun vadede çözmez. Aslında sadece şiddetlenmesine hizmet eder. Katı olun, çocuğumuz kısa zamanda öfke nöbetinin bir pazarlık aracı olmadığını öğrenecektir.

•  “Evet” ya da “belki” demekten kaçının – ekran başında geçirilen zaman konusunda kararımızdan taviz vermemek önemlidir.

• Öfke nöbeti yatıştıktan sonra gelecekteki durumları daha iyi nasıl idare edebileceğinizi konuşun – fırtınanın dinmesini bekleyin. Ardından neler olduğu ve gelecekteki krizlerden nasıl kaçınılabileceği konusunda konuşun. Bu, sürecin gerçekten çok önemli bir parçasıdır. Çocukları dillerini kullanmaya teşvik edin. Bu onların duygusal kelime dağarcıklarını geliştirir, böylece gelecekteki benzer durumlarla başa çıkma konusunda donanımlı olurlar.

Dikkatle yönetildiğinde Minecraft’ın olumlu etkilerine dair ipuçları

Minecraft dünya çapında milyonlarca çocuğun evrensel ilgisini çeken, dijital bloklardan oluşan popüler bir evrendir. Çok çekici bir internet oyunudur, kullanıcıları çeşitli yerleşim yerleri ve arazileri olan dijital bir dünyada üçboyutlu bloklar inşa eder (el becerisi). Kapsayıcı bir deneyim olarak, kullanıcıların hayatta kalmak için malzemeler toplaması ve araçlar kullanması gerekir. Diğer pek çok bilgisayar oyunundan farklı olarak, Minecraft nispeten basit grafiklere sahiptir ve hiçbir seviye yoktur. Kelimenin tam anlamıyla asla bitmeyen bir oyundur. Pek çok çocuk Minecraft’a takıntılı bir bağ geliştirmiştir. Dezuanni, O’Mara ve Beavis’in yayımladığı bir çalışmaya göre bu oyunun eğitsel faydaları da söz konusu. Dikkatle yönetildiğinde Minecraft’ın faydalı olabildiğini öğrenmek içimizi rahatlatacaktır. Minecraft oynarken çocuklar karmaşık problem çözme becerileri gösterir, ileri matematiksel kavramları kullanır ve bir dizi başka akademik beceri geliştirir. Eğitimciler ve araştırmacılar halen Minecraft’ın eğitsel potansiyelini incelemekte ve öğrenme konusunda olumlu etkileri olduğunu görmektedir.

Sonsöz

Dijital Dünyada Çocuk BüyütmekTeknoloji, yaşa uygun ve bilinçli biçimlerde kullanıldığında çocukların gelişimini destekleyip güçlendirebilir. Öğrenme ve iletişim için yeni ve heyecan verici yollar sunabilir. Dikkatimizi (ve araştırmalarımızı) yönlendirmemiz gereken yönler bunlardır, çünkü sevsek de sevmesek de teknoloji artık vazgeçilmez bir şeydir.

Kulağa fazla basit gelse de gerçekten tüm mesele çocukluğa dengeli bir yaklaşım geliştirmekte. Bugünün çocuklarının, dijital çağda en iyi şekilde gelişmek için hem analog hem dijital deneyime ihtiyaçları var. İnternetteki ve internet dışındaki dünyaları uyumlu olabilir. Zıplamak, koşmak, tırmanmak kadar tıklayıp, sürükleyip, büyütüp küçültebilirler. Yeşil zamana ve ekran zamanına ihtiyaçları vardır. Günlük dijital dozları, en iyi gelişim için zaruri olan temel yapıtaşlarının yerini almamalı ya da onları geçersiz kılmamalıdır. Ekran başında geçirdikleri zamanın, büyülü çocukluğun temel unsurlarını –basit zevklerin, oyun vaktinin ve boş zamanlarında keşfedip yaratıcı olmanın keyfini– onlardan çalmadığına emin olmalıyız.

Dijital çocuklar büyütmek, kendi ekransız çocukluğumuzdan tümüyle farklı olduğundan, çoğu ebeveyn için ürkütücüdür. Ama böyle olması gerekmez. Bazı dijital tehlikelerden sakınmak için en iyi biçimde donanım kazanırsak ve teknolojinin çocuklarımızın gelişimini desteklemek için nasıl kullanılacağını bilirsek, miras aldıkları bu dijital dünyada büyümek için en iyi olası başlangıcı onlara sunmuş oluruz.

Dr. Kristy Goodwin, Dijital Dünyada Çocuk Büyütmek, İngilizceden çeviren: Tülin Er, Aganta Kitap, Eylül 2018, 296 s.


Twitter'da Paylaş
0

YORUMLAR


İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR