En Doğru Arkadaşınız’ı tek çocuk olma, mükemmel ebeveynlik ya da yapay zekâ gibi konulara ilgisi olan okurlara özellikle öneriyorum.

Son yıllarda robot dünyasının neredeyse tamamen içindeyiz. Elimizdeki telefonlar, bilgisayarlar ya da evlerimizdeki televizyonlar, süpürgeler hatta daha fazlası… Robot sözcüğünün ilk kez Çek yazar Karel Capek’in bilimkurgu türündeki tiyatro oyunu Rossum’un Evrensel Robotları’nda kullanıldığı biliniyor. Kaynağının ise Çekçede “köle, zorla çalıştırılan işçi” anlamına gelen “robotik” sözcüğü olduğu düşünülüyor. Sık sık duyduğumuz Android ise aslında Google tarafından geliştirilen bir işletim sistemi. Başka markalar tarafından başka işletim sistemleri geliştirilebilmektedir (Apple-IOS gibi örneğin). Günümüzde bir insanın yapabileceği işleri rahatça yapabilen pek çok makine de bu yaygın işletim sistemini kullanması sebebiyle direkt olarak Android olarak adlandırılmakta. Zaten android, Eski Yunancadan türeyen ve “insansı” anlamına gelen bir sözcük. Peki Android bir robot, insansılıktan da öte tam anlamıyla bir insan olsa ve özellikle ebeveynlere çocuklarının “en doğru” arkadaşı olacağı vaat edilerek piyasaya sürülse ne olurdu? Bir yandan kulağa çok bilimkurgusal gelse de bir yandan da hayatımızdaki bunca robotun varlığı bunu destekler nitelikte. Pek de uzak bir zamanda olduğunu söyleyemeyiz robot arkadaşların. Orijinal ismi Troofriend olan, Kirsty Applebaum’un bu yılın başında yayımlanan ve doğrudan bu konuları işleyen eseri Türkçede de yerini aldı. Elif Nihan Akbaş’ın En Doğru Arkadaşınız olarak çevirdiği eser, Genç Timaş Yayınları tarafından yayımlandı ve on bir yaşın üzerindeki okurlara hitap ediyor.

Sarah, ortaokul çağlarında bir çocuktur. Anne ve babası, işleri hem çok yoğun olduğundan hem de artık arkadaş olarak bile kimseye güvenemediklerinden kızlarına, onunla kaliteli vakit geçirmesi için Jenson&Jenson marka bir DooruArkadaş satın alırlar. O bir, DooruArkadaş 560 No.IV’tür. Android işlemcili bir robot olan bu “doğru arkadaş”ın etiketinde şunlar yazar: “BEN BİR DOORUARKADAŞ’IM. ZORBALIK YAPMAM. ZARAR VERMEM. YALAN SÖYLEMEM. GÖZ DİKMEM, ÇALMAM YA DA KISKANMAM. BEN SİZİN KUSURSUZ ARKADAŞINIZIM. SİZİN BİRİCİK DOORUARKADAŞ’INIZ.” (s.8)

Bu kadar iddialı bir tanımlamanın çocuğuna “mükemmel” ebeveyn olmaya çalışan ebeveynler için tasarlandığı şüphesiz. Sarah, başta kendisine arkadaş olarak bir robot istemez, köpeğin daha iyi olacağını düşünür. Zaten kalabalık aileli arkadaşlarına özenir. Onunsa sürekli bilgisayar başında iş yetiştiren ya da birileriyle toplantıda olan ebeveynleri vardır. Robotun modelinde yer alan 560 No.IV’ten dolayı Sarah ona Ivy ismini verir ve sonraki süreçte aralarında garip de bir iletişim başlar.

Yazının başında da söz ettiğim üzere artık robotlar hayatımızda hatta evimizde büyük alan kaplıyorlar ancak onların sadece komut alarak iş yaptığı ve duyguları olmadığı konusunda hemfikirizdir. Peki ya bu robotlar tam da isimlerindeki gibi “insansı” olmaya, çevrelerindeki insanlara karşı olumlu ya da olumsuz hisler beslemeye başlarsa ne olur? Robotlarla kuşattığımız evlerimizde bu durum daha iyi mi olur yoksa kaosa mı sebebiyet verir? Romanda da yazar bunu irdeliyor; En Doğru Arkadaşınız’da robotlar bir anda etiketlerinde yazan tüm kötü eylemleri yapmaya başlar. Kıskanan, yalan söyleyen, hırsızlık yapan robotlarla tanışmaya hazır olun!

Romanın anlatıcısı Sarah, ailesi ya da başka biri değil; Ivy. Evet, DooruArkadaş! Bu açıdan roman, şimdiye kadarki bilimkurgu türündeki gençlik eserlerinden farklı bir yerde duruyor. Her bölüm Ivy’nin uyanması daha doğrusu işletim sisteminin uyandırılması ile başlayıp ensesindeki düğmeye basılıp kapatılmasıyla da son buluyor. Bu açıdan da oldukça sıra dışı çünkü birinci kişi ağzından anlatıldığı için sadece robotun şarjı olduğu zamanlardaki iç sesine ve Sarah ya da onun çevresindekilerle konuşmalarına tanık oluyoruz. Bir robot olmasına rağmen mekaniklikten insansılığa doğru geçişine yazar ustalıkla dahil ediyor okuru. Yer yer George Saunders tadı da geliyor romanın hem içeriğinden hem de yazarın üslûbundan. Çocuklar için yazdığı kitaplarla tanınan Kirsty Applebaum pek çok dile çevrilen Ortanca’sında da böyle olağan dışı hatta distopik bir dünya kurmuştu. Orada da bir çocuğun ailesiyle ilişkisine değinmiş, ailesi tarafından duyulmaması ve anlaşılamamasını işlemişti. Yine aynı şekilde Ortanca’da da çareyi arkadaşlıkta bulan, bu sâyede “görünür” olacağını düşünen Maggie’yi okumuştuk. Sarah da buna benzer sularda yüzüyor. “Bir Android robot ne derece insansı olabilir ve bu, tehlikeli midir?” sorusuna cevap arayan En Doğru Arkadaşınız’ı tek çocuk olma, mükemmel ebeveynlik ya da yapay zekâ gibi konulara ilgisi olan okurlara özellikle öneriyorum.