Aristoteles’in erkek varis isteyen olgun adamlara verdiği tavsiye şöyleydi: Yazın sevişin.

Ne kadar sıcak olursa o kadar iyi. Eski Yunan filozofu döllenme esnasında yeterine sıcak olursa, bebeğin oğlan olacağını düşünüyordu. Dölyatağının sıcak olmaması, kadının kendi içindeki doğal soğukluğunun galip gelmesine izin vermek demekti; bu durumda bebek kız olacaktı. Dolayısıyla erkek kendi başına yeterince tutku ve ateş sağlayamıyorsa, havanın sıcaklığına bel bağlayarak eksikliği giderilebilirdi.

Çevresel etmenlerin bebeğin cinsiyetine etki ettiği fikri, 20. yüzyıla kadar varlığını korudu (kokteylle beslenme gibi diğer unsurlar da eklenmesine rağmen). Binlerce yıllık kuramlaştırma çabalarından sonra, Nettie Steven 1905’te nihayet bilimi doğru yola getirdi. Döllenme sırasında bebeğin cinsiyetini belirleyen şey (sıcaklık, diyet veya yatağın hangi tarafından kalktığınız değil) kromozomlardı. Dahası un kurtlarını kullanarak bunu kanıtlayacak veriler elde etmişti.

Nettie Stevens, 1861-1912

Dışsal bir faktörün döllenmiş yumurtayı bir şekilde etkilediği fikri öyle kök salmıştı ki Stevens’ın çağdaşlarının bu görüşten vazgeçmesi yıllar sürdü. Nihayet bunu başardıklarında, Stevens’ın hak ettiği itibarı görmesi için artık çok geçti. Kariyerine adım attıktan on bir yıl sonra meme kanserinden öldü. Cinsiyetin nasıl belirlendiğine ilişkin keşif genelde, kromozomların katılımdaki rolüyle ilgili çalışmalarıyla tanınan genetikçi Thomas H. Morgan’a atfedilir. Stevens cinsiyet belirlenimiyle ilgili makalesini yayımladığında, danışmanlarından biri olan Morgan en azında başlarda, cinsiyet belirlenimini çevreyle ilişkilendiren hâkim düşünceye hâlâ sıkıca bağlıydı. Oysa Stevens bulduğu şeyden emindi: “Burada kesin bir şekilde görülüyor ki daha büyük boydaki heterokromozomu içeren sperm hücresinin döllediği yumurta, dişi canlıya evrilmektedir.”

(Kaynak: Dikbaşlılar Bilim ve Dünyayı Değiştiren 52 Kadın, Rachel Swaby, KÜY, 2018)

Derleyen: M. Gizem Erkol