"Sinema tarihinin en tartışmalı yönetmenlerinden biridir Lars von Trier. Şu veya bu şekilde insanın en karanlık yönlerine kamerayı yöneltmeyi başarabilmesi, bunu da olabilecek en ilginç tekniklerle ve anlatım üsluplarıyla gerçekleştirmesi onu oldukça özel bir yere koymaktadır. Bununla beraber, bir dönem yaptığı bir şaka (veya gönderme) dolayısıyla da uzun yıllarca sinema sektöründen uzaklaştırılmış ve eski görünürlüğünü yitirmiştir. Bir anlamda filmleriyle aynı kaderi paylaşmıştır.
Kendi adıma konuşacak olursam, üniversite yıllarımda Dogville'i izlemiş ve böylesi bir anlatım tekniğinin olabileceğine çok şaşırmıştım. Belli kalıpların ötesine geçen, yenilikçilik barındıran hemen her şey bende bir heyecan uyandırır. Lars von Trier de işte bunu başarmıştı benim için. Onun filmlerini izlediğimde daima bir öngörülemezlik ile karşı karşıya olduğumu hissediyor ve kendimi tekinsiz bir durumda buluyorum. Bunun en güncel örneğini de yine The House That Jack Built adlı filminde görmüştüm kendi adıma.
Lars von Trier'in de aslında benzer bir biçimde sinemanın büyüsüne kapıldığını kendi anlatımında görebiliyoruz. Bir film okuluna giderken Tarkovski ile tanışmış, o zamana kadar daha adını duymamış bu yönetmenin. Küçük bir televizyonda Ayna adlı filmden bir kesit izlemiş ve kameranın hareketi ile çekim tekniğine hayran kalmış. Günlerce etkisinden kurtulamamış. Burada onu etkileyen şey, küçük detaylar olmuş: Kamera sadece bir yerlere yakınlaşmak için hareket etmemektedir, ormanın içerisinde seyahat gerçekleştirmektedir.
Sinema denilen mefhumun basit denklemlerin ötesine çıktığı zaman değer kazandığını düşünen biri olarak Lars von Trier'in bu açıklamalarını oldukça kıymetli buldum. Her ne kadar sinemayı bir eğlence aracı olarak gören, belli bir matematiksel formül üzerinden ilerlendiğini düşünen insanlar çoğunlukta olsa da, bu "popüler sinema" anlayışı ile "benim anladığım anlamda sinema" arasında bir ayrım gözetiyorum. Bu bakımdan, her "sanat filmi"nin de özgün olduğunu düşünmüyorum, çünkü aslında yine belli formüllerle ve denklemlerle üretilen, fakat buna rağmen orijinal olma iddiası taşıyan pek çok film olduğu kanısındayım. Bu yüzden de günümüzdeki çoğu yaygın "sanat filmi"nin tıpkı "popüler sinema" gibi birbirinin kopyası olan, öngörülemezliğin büyüsünü taşımamış yapıtlar olarak değerlendiriyorum.
Sanırım ünlü sanat tarihçisi Ernst Gombrich'in "'Sanat' diye bir şey yoktur aslında. Sadece sanatçılar vardır." sözünü biraz uygunsuz kaçmakla beraber sinema için de uygulayabiliriz."
Çeviri: Ümid Gurbanov
Blog: https://suigeneris.substack.com
Patreon: https://patreon.com/umidgurbanov
