Açık konuşacağım. Madam Bovary, okumayanların hiçbir şey kaçırmış olmayacağı bir roman. İnsan ömrü sınırsız değil ve ille de kitap okuyacaksak doyumsuz kişiliğiyle Emma Bovary'nin aşk maceralarını okumaktan çok daha önemli kitaplara harcamalıyız vaktimizi.

Madam Bovary, öyle üstünde uzun uzun analiz yazılacak bir karakter değil. Gününüz dünyası için son derece klişe bir tip. Devrim'den sonraki çalkantılı dönemin Fransa kırsalında yaşayan Emma, babasının nispeten şehirli yönünden dolayı birkaç sene okula gitmiş. Biraz kent hayatı, liberal ilişkiler ve zenginlik görmüş. Bunlar da o köylü ve yoksul ruhuna girip onun başını döndürmüş. Sonra, gerek o dönemin edebi trendlerinden dolayı gerekse henüz sosyal ve siyasal zeminde yeterince serbestleşememiş Avrupa kadınlarına cazip gelmesinden dolayı matbaaların ha babam bastığı romantik hatta biraz da melodramik kitapları okuyarak büyümüş bir karakter Emma. Bu kitaplarda da işte zengin, yakışıklı, biraz da şatolarından, malikanelerinden dolayı olsa gerek esrarlı karizmaları olan dükler, kontlar, baronlar olur. Bu kişiler, bir baloda veya davette alt sınıftaki bir sütçü, çiftçi, hancı gibi basit, köylü insanlardan birinin masum, yabani bir güzelliği olan kızını görürler ve görür görmez bir aşk kıvılcımı çakar falan filan. Emma Bovary bu kitaplarla büyümüş. Ama kadere bak, hayat onu taşralı, dul ve düpedüz avanak bir sağlık memurunun karısı olmaya layık görmüş!  

Gustave Flaubert

Bundan sonrası bilindik hikâyelerden işte. Bu durumu kabul edemeyen Emma, derken derken, kocasını aldatmaya başlıyor. Bir onunla, bir diğeriyle... Flaubert, Emma karakterini daha konsantre çizebilmek ve belki de sadakatsiz eylemlerine bir zemin yaratabilmek için Emma'nın zavallı kocası Charles Bovary'i çok yüzeysel, dümdüz, aptal denilecek kadar saf, karikatür bir tip olarak çizmiş. Gustave Flaubert kim olursa olsun ve ismi ne kadar yaldızlı olursa olsun, bu; bir romanın veya öykünün mimarisinde kullanılan en büyük hilelerden biri ve kolaycılık. Charles Bovary bildiğiniz geri zekâlı gibi, aptal gibi gülünç bir adam. Yahu karın o kadar iş pişiriyor, o kadar arkandan dolaplar çeviriyor, senden o kadar kopuk yaşıyor ve sen bir kere bile olsun kuşkulanacak bir şey görmüyorsun, karımla aramda bir sorun var galiba demiyorsun. Olacak şey mi bu? Soruyorum size, bu inanılacak bir şey mi?

Ama romanda enteresan olan şey şu: Dünyanın bazı halleri şimdi nasılsa bundan iki yüz yıl önce de aynıymış. 1800'lerin başlarında yaşamış erkeklerin ve kadınların hayalleri, özlemleri, çelişkileri, dramları ve trajedileri bugün, 2022'dekiyle noktası virgülüne aynı.

O günlerde faytonların, vikontların, hancıların, süt annelerin, çamurlu kent meydanlarının ve gün içinde bir evden ötekine aşk mektubu taşıyan hizmetçilerin oluşturduğu günlük yaşamla; bugün Instagram'ın, Metaverse'in, coin sitelerinin, Mustafa Sarıgül haberlerinin, Youtube fenomenlerinin oluşturduğu dünya arasında değişmeyen tek şey, insanın duygusal ve cinsel zaaflarıyla, beşeri ilişkilerdeki yalanlar, yeminler, hazlar, yenilgiler ve beklentiler.

Tüm bu basmakalıp yönlerine rağmen romanın dili hoş. Mösyö Flaubert'in kendine özgü tatlı, mizahi bir üslubu var. İnsan okurken hiçbir yerde duygulanmıyor, sinirlenmiyor ama güldürdüğü yerler çok. Bana kalırsa Madam Bovary tamamen mizâhi bir roman.

Son olarak, Sâmih Tiryakioğlu'nun çevirisinin oldukça akıcı ve doyurucu olduğunu da belirtmek isterim.