Rönesans’ın Batı sanat tarihindeki en etkili hareketlerden biri olduğu reddedilemez bir gerçek. Bu döneme çoğunlukla Leonardo da Vinci, Michelangelo ve Raphael gibi erkek sanatçıların egemen olduğu düşünülüyor, ancak izini bırakan birkaç ünlü kadın ressam bulunuyor. Bu kadın sanatçılar arasında Son Akşam Yemeği'ni resmeden ilk kadın Rahibe Plautilla Nelli (1524-1588) var.
Rönesans İtalyası'nda adını duyuran kadın sanatçıların yaklaşık üçte biri Dominik rahibeleridir. Rahibe Plautilla, Santa Caterina Manastırı’nda Fra Bartolomeo gibi diğer dini sanatçılar tarzında resim yapmayı öğrendi. Bu alandaki yeteneği ve tutkusu sayesinde manastırındaki sanat atölyesinin başına geçti. Plautilla çok başarılı oldu, hatta adı az sayıda kadın sanatçıya değinen Giorgio Vasari’nin tarih kitabında (Sanatçıların Hayat Hikâyeleri) geçiyor.
Son Akşam Yemeği, Plautilla Nelli, 1560'lar.
Rahibe Plautilla Nelli nasıl bu kadar başarılı bir ressam oldu ve manastırın baş ressamı rütbesine yükseldi? Rahibe Plautilla Nelli, 1524 yılında Floransa’da varlıklı bir ailenin kızı olarak doğdu. Ona Pulisena Margherita Nelli adı verildi. On dört yaşındayken Santa Caterina di Cafaggio Manastırı’na yerleştirildi ve Plautilla adını aldı. Birçok tanınmış aile, pahalı bir çeyiz ödemekten kaçınmak için kızlarını manastırlara yerleştirdiği için bu, 16. yüzyılda sık sık karşılaşılan bir durumdu. Santa Caterina’da Dominik rahipleri çalışıyordu ve dini lider Girolamo Savonarola (1452-1498) tarafından yönetiliyordu. Girolamo Savonarola, rahibeleri Tanrı'ya olan bağlılıklarını ifade etmek için dini sanat yaratmaya teşvik etti. Rahibe Plautilla, Savonarola için çalışan Dominikli bir rahip olan Fra Bartolomeo'nun (yaklaşık 1472-1517) Yüksek Rönesans tarzı resimlerini ve Agnolo Bronzino'nun (1503-1572) Mannerist resimlerini inceleyerek nasıl resim yapıldığını kendi başına öğrendi. Bir kadın olduğu için Plautilla'nın erkek figürünü incelemesine izin verilmedi, bu yüzden sanat ve heykelleri inceleyerek erkekleri nasıl resmedebileceğini kavradı. Rahibe Plautilla’nın yeteneği kısa süre sonra Floransa'nın zengin çevrelerinde dikkat çekti ve birçok aile dini eserler yaratsın diye onu görevlendirdi. Manastırda bir kadın sanat atölyesi kurdu ve diğer rahibelere resim dersleri verdi. Birlikte büyük işler üzerinde çalıştılar ve ekonomik özgürlüklerine kavuştular.
1560'larda Rahibe Plautilla en iddialı tablosunu yarattı: Son Akşam Yemeği'nin yedi metre uzunluğunda bir tasviri. Bu herkes tarafından bilinen dini konuyu ele alıp kayıtlara geçen ilk kadın sanatçıdır. Bu eseri, birçoğu evler için yaptığı minyatüründen ayrılır ve onu başarılı bir sanatçı olarak insanlara tanıtan bir yapıttır. Özellikle tarihçiler, sanatçının ayrıntılara olan yoğun ilgisine dikkat çekiyor. Örneğin beyaz masa örtüsü, düzgün bir şekilde ütülenmiş kıvrımlara sahiptir ve turkuaz seramik kaseler, ince Çin plakaları ve süslenmiş camlarla donatılmıştır. Ayrıca tabloda bulunan yemekler Toskana mutfağına aittir. Resimde bulunan figürlerin yüzleri duygu yüklü ifadelerle doludur, beden dilleri bir o kadar güçlüdür. Masanın ortasında kollarında John’u tutan, sakin görünümlü İsa yer alır. Sol tarafta iki havarinin (muhtemelen Thomas ve Peter) kırışık alınları ve kaldırdığı elleri bir tartışma içinde olduğuna işaret eder. Yine solda bulunan bir başka havari uzaklara bakarak dua etmektedir.
Dört yıllık restorasyon sürecinin son bulduğu Plautilla’nın Son Akşam Yemeği Floransa’da bulunan Santa Maria Novella Müzesi’nde sergileniyor.
Müjde, Plautilla Nelli, 1500'ler.
Çeviren: Aslı İdil Kaynar
(My Modern Met)
