Ulysses İrlanda edebiyatının başyapıtlarından biri olarak kabul görse de müstehcen olduğu iddiaları yıllar boyu şiddetlenerek devam etti.

James Joyce’un Dublin’in sokaklarında ve çeşitli mekânlarında Leopold Bloom’un arkadaşlarıyla diyaloglarını, gözlemlerini ve aklından geçenleri anlattığı Ulysses geçtiğimiz Şubat ayında 101. yaşını kutladı.

Önce Dublinliler’in içinde bir öykü olarak kurgulanan, daha sonra 1918’de Amerikan dergisi The Little Review’de tefrikalarla yayımlanan Ulysses edebiyat çevrelerinin dikkatini çekmişti. Leopold’un cinsel fantezilerinin konu edildiği “Nausikaa” bölümüyle 1921’de müstehcen eserleri denetleyen yetkililerin de dikkatinden kaçmadı. Müstehcenlik suçlaması 1920’ler ve 1930’lar boyunca romanın peşini bırakmadı. 1922 yılında kitap olarak yayımlandıktan sonra çeşitli ülkelerde yasaklandı. Dergilerin toplatılması iki önemli sonuç doğurdu: The Little Review dergisi ABD’de müstehcenlik suçlaması nedeniyle bir hukuk mücadelesi vermek zorunda kaldı ve James Joyce yayıncılık dünyasının paryası haline geldi.

Öte yandan Joyce edebiyat çevrelerince devrimci olarak kabul edilmesine rağmen kitabını yayımlayacak yayınevi bulamadı. Bu yıllarda Sylvia Beach Paris’teki Kayıp Kuşak yazarlarının edebiyat salonuna dönüşen, Joyce’un sık sık ziyaret ettiği Shakespeare and Company kitabevini işletiyordu. Hiçbir yayıncının romanını basmayacağı kesinleştiğinde Joyce durumdan duyduğu rahatsızlığı kitabevinde dile getirdi. Beach, Joyce’a kitabını yayımlamayı teklif etti. Böylece 1922’de, yüz yıl sonra bile edebiyat tarihinin en önemli eserlerinden biri olacak Ulysses basıldı. Eser İrlanda edebiyatının başyapıtlarından biri olarak kabul görse de müstehcen olduğu iddiaları yıllar boyu şiddetlenerek devam edecekti.

New York’un Ulysses’i yasaklama kararı konu hakkındaki görüşleri ikiye böldü. Pek çok okurun yanı sıra T.S. Elliot, D.H. Lawrence, W.B. Yeats ve Ezra Pound gibi isimler Joyce’un deneysel çalışmasının müstehcenlik gerekçesiyle yasaklanmasını saçma buldu. Ancak birçok hukukçu, gazeteci ve bir kısım okur için kitap pornografikti ve apaçık saygısızlıktı. Bu kesim için Ulysses edebi ve dini alıntılarla günlük zırvalardan oluşan geniş bir koleksiyon, aynı zamanda bir müstehcen sözcükler ansiklopedisiydi. Ayrıca Buck Mulligan’ın Katolik Kilisesi ayinleriyle dalga geçmesi kabul edilemezdi.

Ulysses’i ve dönemin diğer modernist metinlerini savunmak için öne sürülen ifade özgürlüğü argümanları edebiyatta ifade özgürlüğüyle ilgili tartışmaları da tetikledi. T.S. Elliot Ulysses de dahil olmak üzere tüm modernist kitapların sansürlenmesinin bir kategori hatasına dayandığını düşünüyordu. Edebiyat ve pornografi birbirini dışlayan terimlerdi ve bu, genellikle kitabın nasıl kategorize edildiğine yönelik güçlü iddialara dayanıyordu. Ezra Pound’un argümanıysa romanlardaki cinsellik içeren ayrıntıların hikâyenin gerçekçiliğinin bir parçası olduğuydu.

Edebi metinlerin anlamları zaman ve mekânda yolculuk ettikçe ve yeni okurlarla karşılaştıkça değişir. Bir zamanlar pek çok okuru şoke edecek sözcükler artık o kadar şaşırtıcı değilken, o zamanlar pek çok okura zararsız görünen sözcükler bugün okurun irkilmesine neden oluyor.

Ulysses’in yüz bir yıl sonra yasaklanması fikri saçma gelebilir ama dünyanın pek çok yerinde edebi metinlerin sansürlenmesini ve edebiyatta ifade özgürlüğünü savunan argümanlar edebiyatının tanımıyla ilgili tartışmaları körüklemeye devam ediyor.

Desenler: EikoOjala