Eğer hızlı bir turla Mayaların geride bıraktıklarını görmekle yetinmek isteyen, zamanı kısıtlı bir turistseniz Meksika’nın da sizler için mega projeleri var.
Üzerinde çıplak ayakla yürümenin acı verdiği kayalara gözümü dikmiş, neden deniz ayakkabısı getirmediğimi düşünürken göz göze geliyoruz. Daha sonra anlayacağım, ailesini dışarı çıkarmak için kamuflaj yeteneğini ve soğukkanlılığın verdiği avantajı kullanıp sessizce bekliyor. Cenoteye dalıp uzaklaşalım ya da vücudumuzun buralarda yürümek için tasarlanmamış olduğunu anlayıp gidelim diye. Büyükçe bir iguana kendisi. Kafasını uzattığı delikten ortalığı boylu boyunca tarayabileceği açıklığa ancak yarım saatte önüne çıkan yeşillikleri tırtıklaya tırtıklaya varabiliyor.
Öyle kolay olmuyor diğer yedi iguanayı dışarı çıkmaya ikna etmesi. Etraftaki ziyaretçiler telefon ekranlarındaki yansımalarından gözlerini kaldırıp iguanaları ayırt edecek dikkati buyur edemiyor. Birkaç kez geri kaçıyor bizimki ama işte badi badi av peşinde koşacak ailesiyle birazdan.
Grand Cenote’deki kaplumbağalar Cenote Calavera’nın iguanalarından daha rahat ve özgür görünüyor. Birkaç anne kaplumbağa sayıyorum suların altında, yavrularını sırtlarında taşıyorlar. Bazıları dışarıda esneyerek güneşlenmeye çalışıyor. Yağmur tanrısı Chaac’ın işi, hafif bir çisenti başlıyor. Ben de kaplumbağalar gibi kafamı suyun üstüne çıkarıp ağzımı açıyorum tadına bakmak için. Yer ve yağmurun tatlı sularını karıştıran doğanın yerde açtığı bu mucizevi obrukların ev sahipliği sadece yüzen turistler ve soğukkanlı hayvanlar için değil. Asırlar öncesinden kalma fosiller kireç taşlarının üstünde, Chaac’a yağmur dilenmek için sunulan kurbanların kemikleri de diplerde dinleniyor.
Ölüme kaplumbağa dinginliğinde yürüyen kurbanların kemiklerinin Yucatan’daki binlerce cenotede mevcut olabileceğini Mayaların en büyük üç şehrinden biri olan Chichen Itza’daki Sacred Cenote’de (Kutsal Cenote) yapılan araştırmalardan biliyoruz. Nehirler gibi su kaynakları sınırlı bu coğrafyadaki en önemli yerleşimin adı da buradan geliyor; “Itza obruğunun ağzında” Bu obruklar, dinozorları yeryüzünden silen o meşhur olayın bir sonucu. Ama Mayalar için yeni bir yaşamın başlangıcı. Çünkü öte dünyaya açılan geçitler bunlar. Yer altında bizi bekleyen ölüler dünyasına.
Mayaların gerçek hikâyelerine ulaşmak, güneşin döngüsüne ya da mevsimlerin geçişine öykünen herhangi bir antik piramidin önünde alkış yapıp kuş sesi duymayı beklemek kadar kolay değil. Kazdıkça derine gidebilir inandığınız ölçüde tinselliğe çekilebilirsiniz. Eğer hızlı bir turla Mayaların geride bıraktıklarını görmekle yetinmek isteyen, zamanı kısıtlı bir turistseniz Meksika’nın da sizler için mega projeleri var. Antik medeniyetin Meksika’daki yerleşimlerini birbirine bağlayan Tren Maya’nın, yeni yıla sayılı günler kala ilk kademesinin açıldığını öğrendiğimde talihime şükrettim. Gezimi çok kolaylaştıracağını düşündüm. Hem uçak ve otobüse kıyasla daha çevreci hem de hızlı bir yolculuk için ideal. Biyoçeşitliliği en geniş ülkelerden birinin manzaralarını izleyerek konforlu bir yolculuk kim istemez? Üstelik Chiapas’ın Palenque’sinden başlayıp Campeche’yi geçerek, Yucatan’daki Merida’ya oradan Quintana Roo’nun Tulum’una kadar Mayaların ayak izlerini bıraktığı tüm bölgeleri tek bir rotada birleştirmiş. 18 saatlik otobüs yolculuklarında, her evin bir başı bir sonundaki kasislerde zıplaya zıplaya yol almaya son.
Fakat ben ayağıma serilen kırmızı halıların kimin kanıyla yıkandığını sorgulamadan lükse kendini kaptırıp halıların canını çıkara çıkara gezen bir insan değilim. Öyle bir coğrafyada büyümedim. Herhangi bir gringo gibi Los Angeles’tan Cancun havalimanına düşüp, tenimi kızarttıktan sonra üstümdeki hamam köpüğünü savura savura deri koltukların rahatlığına kendimi bırakamam. Yolculuk yapmadan önce bir seyahati bu kadar kolaylaştıran şeyin neye bedel olduğunu bilmem gerektiğinin, Kuzey Ormanları’na veda ettiğimizden beri daha çok farkındayım. Bu yüzden seyahatimlerimi alıcılarımı bu yönde açık tutarak yapıyorum. O alıcılar da bilmem gerekenleri yakalıyor.
İnsan görmeden bilemiyor. Antik bir uygarlıktan bahsedince, kullanılıp atılmış, yıllar sonra toprak altında bulunmuş bir antikadan bahsetmiyoruz. Fiziki özellikleri, yaşama tarzları, topluluk dayanışmaları ve üretim biçimleriyle Mayalar bugün hala yaşıyor. Bin beş yüz kilometrelik tren rotasının yarattığı yurtsuzlaşma, yoksulluğun beslediği soykırım tehdidini artırdığından beri bölge, yeni bir Cancun olmamak için direniyor. Ucuz ve yakın turizm için ülkenin Karayip kıyılarına çekirge sürüleri gibi üşüşen Amerikalıları memnun etmek yıllardır ilk öncelik. Meksika, zaman içinde Cancun, Playa del Carmen ve Acapulco gibi kültürü, ekosistemi zengin kıyılarını resortların ve tüketmekten başka kaygı gütmeyen kitlelerin ayakları altında çiğnemesine izin vermiş.
Bugünlerde Meksika’daki yerli topluluklar için öbür dünyanın geçitlerine ulaşmak, yaşamaktan da zor. Tren Maya hem Cancun, Tulum gibi turistik yerlere varan yabancıları iç bölgelerdeki arkeolojik alanlara taşımak için 4 milyona yakın ağacın katline hem de öte dünyanın insanlarını mülksüzleştirmek pahasına obrukların üstünü betonla kapatıp, yok olmalarına ya da kirlenmelerine de neden oluyor. Hatta bazı cenotelerin raylara çok yakın olduğu için tren hattının çökmesine neden olabileceğinden kaygılananlar var. Bugünle geçmişin dünyası arasındaki bağlar, gelecekteki istihdam ve kalkınma beklentileri uğruna birer birer koparılıp atılıyor.
Eski çağlarda inancın buyruğunca insanların kurban edildiği obruklara, bugün mega projelerin bedeli olarak yeni kurbanlar sunuluyor. Neresi kaldı ki ikiye ayrışmayan, Meksikalılar da projenin karşısında ya da yanında, ikiye bölünmemiş olsun. İçimin akılcı yanları bölgenin maddi kaynağa ihtiyacı olduğunu, uzun vadede trenin çevreye de faydalı olabileceğini fısıldarken, öte yanım yerinden edilen insanların doğal ve tarihi kaynaklarını kaptırmakla kalmayıp ağızlarına çalınacak bir kaşık baldan dahi mahrum olduğu gerçeğini fark ediyor.
Ayağımda taşların kestiği yerlerin acısıyla toparlanıyorum. Kaplumbağalar sakince cenotelerdeki kurbanların arasında yüzmeyi sürdürürken, iguanalar yer üstünde soğukkanlı yaşam mücadelelerine devam ediyor. Bisikletime binip bir sonraki cenoteye gitmek için çimento kamyonlarının toz toprak içinde bıraktığı, asfaltları delik deşik Tulum ana yolundaki tehlikeli sürüşüme dönüyorum. Vurdumduymazlığın kurbanı olmamayı umarak…
