Beckett, İngilizcenin ona psikolojik, dilbilimsel ve duygusal olarak darmadağan bir his verdiğini düşünüyordu. İkinci dilinde yazı yazmak, düşüncelerini yontmasına yardımcı oluyordu.
Toby Lichtig
İngiltere’nin edebi dünyasında şu anda en çok beğeni toplayan kişi, 51 yaşındaki Romen yazar Eugen Chirovici. Kendi ülkesinde mütevazi bir kariyeri olan yazar, Reading’e taşınıp ana dilini İngilizce adına terk ettikten sonra The Book of Mirrors isimli bir polisiye roman yazıp milyon dolarlık bir yayın anlaşmasına imza attı. İngilizce yazmak, Chirovici’nin kariyeri için kesinlikle mantıklı bir karar olmuş. Ancak çektiği bunca ilgiye rağmen, yazarın aslında çok da alışılmadık bir hikâayesi yok. Hatta, yazarlar arasında âdeta kendi dilinden başka dillerde yazma geleneği var. Bazıları bu ana dilinde yazmayanlar topluluğuna daha geniş bir okuyucu kitlesi kazanmak için katılmış, bazıları politik ya da kişisel sebepler nedeniyle, bazılarıysa yalnızca üslupsal sebeplerden dolayı.
İngilizce, Conrad’ın ikinci dili bile değildi.[/caption] Belki de en iyi tanınan İngiliz olmayan İngiliz yazar, Joseph Conrad: Yirmili yaşlarının sonunda İngiliz vatandaşlığı elde eden ve ağır bir Polonya aksanıyla konuşan, Polonyalı ticaret gemisi kaptanı. İngilizce, Conrad’ın ikinci dili bile değildi (Fransızcası İngilizcesinden daha iyiydi), ama benimsediği bu dilin “plastik” özgürlüklerinin çok hoşuna gittiğini söylerdi. Conrad’ın yazısını anlamak zor olabilir (dolambaçlı, tutarsız, çarpık cümleli), ama gözle görülür kargaşasının altında sözcük seçimine gösterdiği özen belli oluyor; bilinç akışı kullanımı ise edebi modernizmin erken dönemlerinin en iyi örneklerinden. Ana dilinde yazmayan yazarlardan en iyi tanınanlardan bir başka örnek, Vladimir Nabokov. 1919’da Rusya’dan kaçmak zorunda bırakılan Nabokov, daha sonra Cambridge’de okuyup bir süre de Almanya’da yaşadıktan sonra Amerika’ya taşınmıştı. İşine düşkün bir kelebek ve güvebilimci olan Nabokov, bir duruma en uygun kelimeyi bulmakta çok başarılıydı. İngilizce yazısındaki sözcük seçimleri de, seçtiği dili sorgusuz sualsiz kabul etmeyen birinin keyfiyle parıldıyor adeta. Nabokov’un en ünlü romanı olan Lolita (1955), bir oğlancının somurtkan bir çocuğa yazdığı aşk mektubu olarak kılık değiştirse de, aslında birçok dile hπakim birinin edebiyata yazdığı aşk mektubudur.
Samuel Beckett'in arayışı onu İngilizceye götürdü.[/caption] Yazım tekniği Nabokov ve Conrad’ınkinden fark gösterse da sözcük hassasiyeti olarak onlara benzeyen bir diğer yazar, Samuel Beckett. Beckett, kendini “stilsiz” bir şekilde ifade edebilmek için Fransızca yazmayı seçmişti. Beckett, İngilizcenin ona psikolojik, dilbilimsel ve duygusal olarak darmadağan bir his verdiğini düşünüyordu. İkinci dilinde yazı yazmak, düşüncelerini yontmasına yardımcı oluyordu. Günümüzde kendi dili yerine İngilizce yazmayı tercih eden yazarların içinde Elif Şafak, Nadeem Aslam (Urdu), Gary Shteyngart ve Boris Fishman (ikisi de Rus), Yiyun Li, Ha Jin ve Xiaolu Guo (Çinli) ve yirmili yaşlarının sonunda kendi ülkesinde savaş çıktığında Amerika seyahatinde olan Aleksandar Hemon var. Güç durumda kalan yazar Amerika’da kalmak durumunda kalmış, üç yılın sonunda ise İngilizce yazdığı ilk kısa hikayeyi yayınlamıştı. Milan Kundera ise Fransızca yazan bir Çek. Tahar ben Jelloun, Yasmina Khadra ve Amin Maalouf ise ana dilleri Arapça olduğu halde Fransızca yazan yazarlar. Chirovici’ye neden İngilizce yazmayı seçtiğini sorduğumda, duygusal, edebi ve (hepsinden önemlisi) ticari sebepler verdi bana. Çocukluğunu "Demir Perde"nin ardında geçirmiş olan yazar, İngiltere ve Amerika’nın özgürlüğü temsil ettiğini düşünüyordu. Bu, Anglo-Amerikan romanlara duyduğu düşkünlüğü de beslemişti. Ama bana söylediği en önemli şey, şuydu: “Eğer uluslararası bir yazar olmak istiyorsan, uluslararası bir dilde yazman gerekiyor. İngilizce günümüzün yeni geçer dili.” Yabancı dilden İngilizceye çevrilen kitapların yetersizliği göz önünde bulundurulursa (İngiltere’de basılan kitapların yalnızca yüzde 3’ü çeviri), Chirovici’nin argümanına karşı çıkmak gerçekten zor.
Çeviren: Zeynep Kazmaz
(Telegraph)
