Hayat, nihayetinde sürprizlerle doludur.
Meg Mason’un geçtiğimiz günlerde Seda Sevinç çevirisiyle Timaş’tan çıkan romanı Keder ve Mutluluk (Sorrow and Bliss), okura oldukça içten bir noktadan seslenen, anlatıcı ile okur arasındaki tüm köprüleri bir çırpıda atan “samimi” ve “duyarlı” bir kitap. Mason’ın birçok önemli ödüle aday gösterilen romanı Keder ve Mutluluk, aynı zamanda geçtiğimiz yıl Women’s Prize 2022 Finalisti olarak da dikkat çekmişti.
Avustralyalı yazar Meg Mason, gerek edebî üretimleri gerekse gazeteci kimliği ile dikkat çeken bir isim. Bugüne kadar yayımlanan Sorrow and Bliss (2020), You Be Mother (2017) ve Say It Again in a Nice Voice (2012) başlıklı romanlarına paralel bir şekilde Financial Times, Vogue ve The New Yorker gibi yayınlarda yer alan makaleleriyle de dikkat çeken Mason, son yılların dikkat çeken isimlerinden birisi olarak kendisinden sıklıkla söz ettirdi.
Öncelikle bir “eve dönüş” hikâyesi olarak değerlendirilebilecek Keder ve Mutluluk, romanın ana kahramanı Martha’nın yıllar sonra baba evine dönmesiyle başlar. Eşi Patrick’ten ayrılan Martha, artık geçmişin yükü ile geleceğin getirdiği belirsizlikler arasında bir yerde durmakta, hayatına nasıl devam edeceği üzerine düşünmektedir. Hayatında üzerine düşüneceği birçok farklı mesele vardır. Nasıl bir yol üzere yürüyeceği, hayatına nasıl biçim vereceği, ne tür bir gelecek tahayyülüyle hareket edeceği onun için hayatının bu devresinde yeniden yüzleşmek zorunda olduğu derin bir “muamma”dan ibarettir. Dolayısıyla bu eve dönüş, onun için beraberinde yeni sorunları ve mevcut sorunlara dair yeni arayışları önceler.
https://cdn.oggito.com/images/full/2023/5/Keder-ve-Mutluluk.jpg
Martha, her şeyden önce çocukluktan itibaren birçok farklı sorunla yüzleşmiş, hayatının farklı dönemlerinde farklı hayal kırıklıkları yaşamış bir kahramandır. Bu aile ilişkilerinden kişisel yaşantısına kadar birçok farklı konuda onu etkilemiş, verdiği kararları, edimleri ve düşüncelerini de derinden sarsmıştır. Kitap boyunca sürekli olarak verdiği kararların doğruluğunu/yanlışlığını sorgulayan Martha, edimlerinin sonuçlarıyla yüzleşmek durumundadır. Tam da bu noktada Keder ve Mutluluk’un bir anlamda bu yüzleşmeler üzerine kurulu olduğu da söylenebilir.
Bir düğün sahnesiyle açılan romanın başlangıcında Martha, bu düğünden hareketle evliliğini ve Patrick’i düşünmeye başlar. Patrick ile ilişkisinin başlangıcı, mutlu çocukluk yılları, ardından gelen ilk gençlik, gençlik, olgunlaşma ve evlilik… Zamanla her şey değişmeye başlamış, çocukluk ile başlayan ilişkiler ağı hızla farklı bir yönde gelişmiştir. Nihayetinde Patrick ile evlenen ancak bu evliliğe hiçbir zaman tam anlamıyla ısınamayan Martha, yıllar sonra döndüğü baba evinde bu sorunun merkezine inmeye çalışmıştır. Onun için sorun ne bu evlilikte ne de Patrick’tedir; kendi içerisinde yüzleşmek zorunda olduğu farklı problemler söz konusudur ve gün geçtikçe o, tüm bunları keşfetmeye ve bir çözüm aramaya daha da meyyaldir.
Martha için mutlu geçen çocukluk yıllarından itibaren başat bir figür olarak var olan Patrick, biraz sevimli, biraz ne yaptığını bilmeyen, biraz haylaz, biraz da haşarı bir çocuktur. Neredeyse kendisinden taban tabana zıt bir karaktere sahip olan Patrick ile gün geçtikçe daha iyi anlaşmaya başlayan Martha, onu tanıdıkça ilişkileri farklı bir hâl alır.
Kitap boyunca hayatındaki hemen herkes üzerine derin bir düşünceye dalan Martha, geçmişin hayalleri ile bugünün gerçekleri arasında bir yerde kalır sürekli. Onun hayatında Jonathan’dan Oliver’a, Ingrid’den Peregrine’e kadar birçok farklı kişi söz konusudur ama söz konusu tüm bu isimlerin onun için ifade ettikleri anlam birbirlerinden alabildiğine farklıdır. Söz konusu eski nişanlı Jonathan ile Paris’te onu ziyaret eden Peregrine için hayat ve hayatın ifade ettiği bambaşkadır. Birisi ona dostluğun sıcaklığını vadederken bir diğeri kaprislerle dolu bir süreci hatırlatır. Kişiler ve hatırlattıkları sürekli olarak değişir. Bu, bir yandan Martha’nın geçmişi yeniden şekillendirmesiyle ilgilidir, diğer yandan ise kişiler üzerine düşündükçe onlara dair yeni şeyler keşfetmeye başlamasıyla. Nihayetinde geçmiş, onu düşünen ve yorumlayan özneye göre sürekli olarak biçim değiştirebilir. Martha’nın en büyük keşfi ve romana biçim veren en temel durum da budur.
Keder ve Mutluluk’un merkezinde yer alan meselelerden bir diğeri ise Martha üzerinden her şeye sahip olmakla her şeyi kaybetmek/reddetmek arasındaki derin bağ ile ilgilidir. Bu durum şüphesiz meseleleri ele alan özneye ve onun yaklaşımına göre değişir. Sözgelimi Martha’nın annesine göre o, bir kişinin hayatı boyunca sahip olabileceği her şeye sahiptir. İyi bir eş, sevecen dostlar, başarılı bir kariyer ve ona değer veren insanlar… Hayatında tüm bunları bir araya getirip mutsuz olabilecek kimse yoktur. Ancak Martha tam da bu noktada annesinden ayrılır; çünkü onun sıklıkla vurguladığı tüm bu mutluluklar ona dışarıdan verilmedir. Dışarıdan her şey güzel, sevimli, tatlı görünse de içeride onun için farklı sorunlar söz konusudur. Her şey mükemmel görünürken dahi bazen kişi için aksayan bir şeyler söz konusu olabilir. Yaşam, bu noktada insanoğluna nice sırlar fısıldayabilir. Martha’nın dikkat çektiği konu da budur. Bazen küçük bir aksaklık mükemmel işleyen bir planın bozulmasına sebebiyet verebilir. Hayat, nihayetinde sürprizlerle doludur.
Meg Mason, Keder ve Mutluluk’ta oldukça özel ve girift bir dil geliştirir. Bu, tıpkı romanın başlığı gibi oldukça çetrefilli bir duruma işaret eder: “keder” ve “mutluluk” bu dilde bir araya gelir, iç içe geçer. Anlatıcı en dramatik hikâyeyi ele alırken, onu anlatırken bile okuru gülümsetmeyi başarır. Bu anlamda roman boyunca belirli noktalarda bir kara mizah anlatısının söz konusu olduğu ifade edilebilir. Acıyla tatlı, kederle mutluluk sıklıkla iç içe geçer ve birbirine dolanır. Mason’un tam da bu nedenle romanda kendisine özel bir dil ve doku geliştirdiği ifade edilebilir.
Meg Mason’un geçtiğimiz günlerde Türkçeye çevrilen son romanı Keder ve Mutluluk, metnin merkezinde yer alan Martha karakteri üzerinden aile bağlarının, evliliklerin, mutlu gibi görünen ilişkilerin aslında ne derece esnek ve ayrıksı olabileceğini de hatırlatan özel bir eser.
