Hindistan doğumlu roman yazarı Salman Rushdie, New York’ta katıldığı bir program sırasında sahnedeyken bıçaklı saldırıya uğradı. Rushdie, elli yıllı aşkın edebiyat kariyeri boyunca ölüm tehditleri aldı.
75 yaşındaki yazarın kitaplarının pek çoğu büyük başarılar elde ederken, ikinci romanı Geceyarısı Çocukları 1981 yılında Booker Ödülü’ne layık görüldü. Ancak 1988 yılında yayımlanan dördüncü romanı Şeytan Ayetleri imza attığı en tartışmalı eseri haline geldi. Kitap, eşi benzeri görülmemiş uluslararası bir tartışmaya neden oldu. Kitabın yayımlanmasının ardından saklanmak zorunda kalan Rushdie’ye yönelik ölüm tehditleri yöneltildi. İngiliz hükümeti ise yazarı polis koruması altına aldı. Bunun ardından İngiltere ve İran diplomatik ilişkileri kesti. Batı dünyasındaki yazarlar ve aydınlar, Müslümanların kitaba tepkisini ifade özgürlüğüne yönelik bir tehdit olarak tanımladı ve bu tepkileri kınadı. Kitabın yayınlanmasından bir yıl sonra, 1989 yılında İran'ın dini lideri Ayetullah Humeyni tarafından romancının öldürülmesi yönelik bir fetva yayımlanmıştı.
Salman Rushdie Hindistan'ın Britanya'dan ayrılarak bağımsızlığını ilan etmesinden iki ay önce Bombay'da doğdu.On dört yaşındayken İngiltere'deki Rugby Okulu'na gönderildi. Ardından Cambridge Kings College'a gitti ve tarih alanında onur derecesi elde etti. İngiliz vatandaşı oldu. İslam inancını terk etti. Kısa bir süre aktör olarak çalıştı. Roman yazarlığının yanı sıra reklam metin yazarlığı yaptı. Yayımlanan ilk kitabı Grimus büyük bir başarı elde edemese de bazı eleştirmenler onu önemli potansiyele sahip bir yazar olarak gördü.
Rüşdi’nin 1981 yılında Booker Ödülü'nü kazanmasına vesile olan ikinci kitabı Geceyarısı Çocukları'nı yazması beş yıl sürdü. Kitap yayımlandıktan sonra büyük beğeni topladı ve yarım milyon sattı. Geceyarısı Çocukları Hindistan hakkında yazılmış bir kitaptı.
Yazarın 1983 yılında yayımlanan üçüncü romanı Utanç ise Pakistan’ı konu alıyor. Rushdie dört yıl sonra da Nikaragua'daki bir yolculuğun öyküsü olan Jaguar Gülüşü'nü kaleme aldı.
Eylül 1988’de ise hayatını tehlikeye atacak eser olan Şeytan Ayetleri romanını yayımlandı. Sürrealist ve post-modern bir roman olan kitap, bazı Müslümanlar arasında “dine küfreden bir kitap olması” suçlamasıyla öfkeyle karşılandı. Kitabı yasaklayan ilk ülke Hindistan oldu. Pakistan dâhil diğer bazı Müslüman ülkeler ve Güney Afrika kitabı yasakladı. 1989 yılında dönemin cumhurbaşkanı Kenan Evren tarafından imzalanan Bakanlar Kurulu kararıyla kitabın İngilizce baskısının Türkiye'ye girişi de yasaklandı. Ardından kitap bir bütün olarak Türkçeye de çevrilmedi.
Roman birçok çevrede övgüyle karşılandı ve Whitbread Ödülü'nü kazandı. Ancak kitaba yönelik tepkiler büyüdü ve iki ay sonra sokak protestoları hız kazandı. Ocak 1989'da İngiltere’nin Bradford kentindeki Müslümanlar törenle kitabın bir kopyasını yaktı. Ülkede bazı kitabevleri de kitabı vitrinlerinden çekti. Rushdie dine hakaret suçlamalarını reddetti. Şubat ayında, Hint altkıtasında Rushdie karşıtı ayaklanmalarda insanlar öldü. Tahran'daki İngiliz büyükelçiliği taşlandı ve yazarın başına bir ödül kondu.
İngiltere'de bazı Müslüman liderler ılımlılık çağrısı yaptı, bazıları ise Humeyni’yi destekledi. ABD, Fransa ve diğer batılı ülkeler ölüm tehditlerini kınadı. Viking Penguin Yayınevi'nin Londra ofisleri korumaya alındı. New York ofisine ise ölüm tehditleri gönderildi. Ancak kitap Atlantik'in iki yakasında da en çok satanlar arasına girdi. Radikal Müslümanların tepkisine yönelik gerçekleştirilen karşı protestolar Avrupalı ülkeler tarafından desteklendi. Avrupa Ekonomik Topluluğu’na bağlı tüm ülkeler Tahran'daki büyükelçilerini geçici olarak geri çağırdı.
Rushdie kitabın içeriği yüzünden tehdit edilen tek kişi değildi. Şeytan Ayetleri’nin Japonca çevirmeni, Temmuz 1991'de Tokyo'nun kuzeydoğusundaki bir üniversitede ölü bulundu. Aynı ayın başlarında, İtalyan çevirmen Ettore Capriolo, Milano'daki evinde bıçaklandı. Capriolo saldırıdan sağ kurtuldu. Romanı tefrikalar halinde Türkçeye çevirten yazar Aziz Nesin de Müslüman çevrelerce hedef gösterildi.
(BBC)
Oggito'da Salman Rushdie Yazıları:
Doğru, Yalan ve Edebiyat, Salman Rushdie (Çeviren: Zeynep Kazmaz)
Geceyarısı Çocukları Niçin Okunmalı? Erdinç Akkoyunlu
Salman Rushdie ile Kitaplar Üstüne, Özge Kepenek
Rushdie’nin Klasiklerle Sınavı, Berkan Şimşek
